LIBER DECIMUS QJJ INTUS. 745
Livia: , Pompeiae : 19 siccandis haec Sole in annuos usus aptissima , 20 cum mariscis ,
21 & quas arundinum folii macula variat. Est & 22 Herculanea , & 23 albicerata, & 2+ ara-tia alba, pediculo minimo , latissima. Primo autem provbnit 25 porphyritis, longissimopediculo. Comitatur eam e minimis & vilissimis, popularis dicta. Contra novissima subhieme maturatur 25 chelidonia. 27 Sunt praeterea eadem serotina & pracoces, bifera, al- zba ac nigra, cum messe vindemiaque maturescentes. 28 Serotina & a corio appellata du-ro : ex Chalcidicis quarumdam 29 trifero proventu. Tarenti tantum pradulces nascuntur ,quas 30 vocant onas.
31 Cato de ficis ita memorat: Ficos mariscas in loco cretoso aut aperto serito. In lo-co autem crassiore aut stercorato Africanas & Herculaneas , Saguntinas, 32 hibernas H 3 Te- iolanas atras pediculo longo. Postea tot subiere nomina atque genera, ut vel hoc solumasiimantibus appareat mutatam esse vitam. Sunt & hibernae quibusdam provinciis, sicutiMoesiae , sed artis, non naturae. Parvarum autem genus arborum post autumnum fimocontegunt: 34 deprehensasque in hieme grossos , 35 quae mitiore caelo refosse cum arbore,atque in lucem remissae , novos Soles , aliofque, quam quibus vixere, avide , tamquam i ziterum natae, accipiunt: 35 Sc cum venientium flore maturescunt , alieno praecoces an-no , in tractu vel gelidissimo.
X X. Sed a Catone appellata jam tum Africana , admonet & Africae, a ad ingens do-cumentum uso eo pomo. Namque perniciali odio Carthaginis flagrans , nepotumque se-curitatis anxius , cum clamaret 1 omni Senatu Carthaginem delendam , attulit quodam 20die in Curiam praecocem ex ea provincia ficum : ostendenfque Patribus , 2 Interrogo,vos , inquit, quando 3 hanc pomum demptam putetis ex arbore ? Cum inter omnesrecentem esse constaret: Atqui tertium, inquit, ante diem scitote + decerptam Carthagi-ne : tam prope a muris habemus hostem. Statimque sumptum est 5 Punicum tertium bel-lum, quo Carthago deleta est : quanquam Catone 6 anno sequente rapto. Quid primum 25in eo miremur ? 7 curam ingenii, an occasionem fortuitam , celeritatemque cursus, anvehementiam viri > Supra omnia est , quo nihil equidem duco mirabilius , tantam illamurbem , & de terrarum orbe per cxx. annos aemulam, unius pomi argumento eversam:quod non * Trebia, aut Trasymenus, non Cannae busto insignes Romani nominis, per-
Interpretatio.
2 Ai ingens. ] Cum ad documentum ingens Romanorum usus Iit eo pomo Cato.
NOTi.
19. Siccandis hac.] Hsc, inquit, genera apta sunt quatSole siccentur , condanturque in annuos usus. Ita MSS-
erano.
10. Cum mariscis. ] Pingues mariscas appellat Columellain Hortulo. Italis F ico lariare , auctore Joan. Bapt. Porta :sapore injucundo , stolida magnitudine , pinguedine eximia :Soles palla ad servandum aptior, quam viridis ad escam.Fatuas idcirco mariscas appellat Martialis, nec habet inpretio lib. 7. Epigr. 14. Chias contra commendat:
■ ’ Infanti melimela dato , fatuafque mariscas:
Nam mihi , qua novit pungere , Chia fapit.xt. Et quas arundinum. ] Qua: arundinis Laconica: in mo-rem diversicolores , maculoseque sunt. De hoc arundinumgenere Theophr. lib. 4. bist. cap. 11. Genera ficuum exelementorum serie dinumerans Macrobius , loco cit. Afri-ca , inquit, albula, arundinea , afinaflra > &c.xi. Herculanea . ] Macrobius loco citato.
23. Albicerata. ] Quod ex albo cerino colore est. Colu-mella in Hortulo:
Albaque , qua fervat flava cognomina cera.
24. Aratia. ] Sic Th. & Colb. Arma, Reg. Athenaus exTheophr. lib. 3. pag. 77. Charitiani , & Arateam vocat,» 'A.aeJfT^''Apsisrci©'
2?. Porphyritis. ] Nigricans in modum purpura heus, m?-
^ ^ chelidonia. ] Purpurea Chelidonia 3 apud Columell.
lib. 10. in Hortulo, pag. 35?. . . ,
27. Sunt praterea. ] Sunt praterea, inquit, bifera, alba,nisraque , qua & serotinum eadem cum vindemia, & pra-cocem pariter cum meile fructum serant.
28 Serotime y a corio. ] Serotina, inquit, duricoria lunt:sic enim eas appellat Macrobius, lib. 1. Saturn, cap. 16.
Trifero. ] Biferas ac triferas agnoscit Colum, üb. 5s.
cap. 10. pag. 101. . ,
30. Hocant onas. ] Sic MSS. omnes , non ornas. Forte conus,
vendes , pretiosas.
11. Cato de sicis.'] De re tust. cap. 8 pag. 14- ,
5 2. Hibernas. ] Qua superius Chelidonia nominata : qua-
oue siib hieme novissima maturantur.
3 3 Telanas atras. 3 Sia ista conjunctim legenda , cx Ma-
crobio , loc. cit. non Telanas , atras, vel T elltanas atras,
34. Deprehensasque.] Et quas in arbore pendentes grossos ,hoc est, virides adhuc nec maturas ficus, hiems deprehen-dit.
3 v Qua: mitiore.] Vere ineunto.
3 6. Et cum venientium. ] Ex quo tempore alterius anni fi-cus vix florem ex arbore exserunt, ipsa maturescunt, alie-no asino : lic ea pracoces vulgo creduntur : quoniam ju-stum maturescentium tempus antevertunt.
Sed. XX. I. Omni senatu. ] Hoc est, omni Senatus con-sessu , quoties convenirent Patres , de re aliqua deliberatu-ri : ad luam lentendam scmper id adjiciebat Cato, delen-dam Carthaginem. Ita Florus , lib. x. cap. 1;. pag. 84.Plutarchus in Catone Maj. pag. 352. Quacumque de re sen-tentiam rogaretur , respondebat, Hoc censeo , y Carthaginem pra-terea excidendam : A ox.ee y fest > fi Rusycfrcvci ur t ehoq. Con-tra P. Scipio Nasica : A«*« y.ot Kuf/viilsa eisuf. Vide Li-vium in Lpit. lib. 49.
2. Interrogo. ] Ha:c iisdem ferme verbis Plutarchus lococit. narrat. Attigit Tertull. lib. 2. ad Nation, cap. 16. Fi-am viridem Roma nemo noverat .... F itum Cato Senatui intulitJ
ut quo jam Provincia hostilis eßet , cui sub . femper inflabat,
exprimeret.
3. Hanc pomum.] Sic MSS. omnes, Reg. Colb. Th. &c.hanc pomum demptam. Et sane mox recentem eadem lege sequi-tur , etiam in iis libris vulgatis, in quibus hoc pomum dem-ptum legitur.
4. Decerptam. ] Sic M S S. omnes. . .
5. Punicum tertium. ] Epitome Livii, lib. 49. Obsideri,oppugnarique coepta est Carthago, L. Marcio , M. ManilioCoss. hoc est , anno Urbis D C V.
6. Anno sequente. ] Hoc est , anno post hanc concionemsequente, jam exacto. Nam ut Velleius ait, lib. 1. pag.I. Ante triennium, quam Carthago deleretur, M. Cato , perpe-tuus diruenda ejus aullar, L. Censorino, M. Manlio Coß. mor-tem obiit.
7. Curam ingemi. ] Quxsitane ea ficus fuerit meditationeingenii, an oblata fortuito.
. 8. Trebia. ] De clade Romanorum ad Trebiam, Trasy-menum , $c Cannas, vide Florum, lib. 2. cap. 6. pag. 60.& seq.