Caput

XIII.

6t C. PLINII NATUR. HISTOR.

vari oportet. Breves sunt, quamvis magnarum arborum, qtiL in orbem ramos circinent*utin malis, pirisque. Eaedem enormes cerasis, lauris.

XVIII. Jam quaedam umbrarum proprietas. 1 Juglandium gravis & noxia, etiam ca-piti humano, omnibutque juxta latis. 1 Necat gramina- & pinus: sed ventis utraque rdi-5 stit, 3 qua jam & protecta vinearum ratione egent. Stillicidia pinus, quercus, ilicis, pon-dero sislima. 4 Nullum cupressi, umbra minima, & in se convoluta. J Ficorum levis, quam-vis sparla: ideoque inter vineas feri non vetantur. Ulmorum lenis, etiam nutriens, qua-cumque opacat. 6 Attico hax quoque videtur e gravissimis: nec dubito, li emittantur inramos. 7 Constrictae quidem ullius noxiam esse non arbitror. Jucunda & platani, quan-io quam crassa: 8 licet gramini credere non soli, haud alia laetius operiente toros. Populonulla ludentibus soliis: pinguis alno, ied pascens fata. Vitis libi sufficit, mobili folio, ja-ctatuque crebro Solent umbra temperans, s eodem gravi protegens in imbre. Omnium serelevis untbra, quorum pediculi longi. Non fastidienda haec quoque scientia , atque non inultimis ponenda , quando quibusque latis umbra aut nutrix, aut noverca est. Juglandium15 quidem, pinorumque , & picearum, 6 c abietis, quacumque attigere , non dubie vene-num est.

XIX. Stillicidii brevis definitio est. 1 Omnium qux projectu frondis ita defenduntur,ut per ipsis non defluant imbres, stilla sieva est. 2 Ergo plurimum intererit hac inquisitio-ne , terra in qua seremus, in quantum arbores qualque alat. 3 Jam per se colles minora20 queerunt intervalla. Ventosis locis crebriores feri conducit. 4 Olea tamen maximo inter-vallo, de qua 5 Catonis Italica sententia est: in xxv. pedibus minimum, plurimum xxx.feri. Sed hoc variatur locorum natura. Non alia major in Bxtica arbor. In Africa vero( fides penes auctores erit ) milliarias vocari multas narrant a pondere olei, quod ferantannuo proventu. Ideo 5 lxxv. pedes Mago intervallo dedit undique: aut in macro solo,25 aut duro, atque ventoso , cum minimum xlv. Bxtica quidem uberrimas messes inter oleasmetit. Illam inscientiam pudendam esse conveniet, adultas 7 interlucare justo plus, & insenectam praecipitare, aut ( plerumque ipsis, qui posuere, coarguentibus imperitiam suam)totas excidere. 5 Nihil est foedius agricolis, quam gesta: rei poenitentia, a multo jam utprxstet laxitate delinquere.

30 XX. 1 Quaedam autem natura tarde crescunt, & in primis semine tantum nascentia,öc longo xvo durantia. 2 At qux cito occidunt, velocia sunt, ut ficus, Punica , prunus,

Interpretatio.

a Multa, J Ut jam nmlcu latius fit initia peccastc, positis laxius olearum ordinibus.

N O T £.

Secl. XV III. 1. Juglandium gravis. ] Nervorum afferresolutionem ( paralysin vocant ) scribit Aldrovnndus. Grevi-ntiSjlib. r. de venen, cap. zz. refrigerationem membrorum,niaximumquc ac diuturnum capitis dolorem : lbmnia dura,»ksthiviumque capillorum, Marcellus Donat, hili, med- mi-rab. lib. i. cap. i.

z. Necat gramina. ] Diffidere videtur a Plinio nolito Pal-ladius , lib. 1 1. in Novcmb. tit. 7. p. 165. cap. de pinu. Pinuscreditur prodeste amnibus que stib ea seruntur : plantis fortafle ro-bustioribus lauro , myrto , non gramini.

3. Qua jam , C -c. ] Quo genere arborum ideo jam pro-tecta vinearum egent: hoc est, & earum propterca arborumoppositu vinea: jam percommode proteguntur. Vide Notas& iunend. mim. X V 111 .

4. Nullum cupressi. ] Femina: nimirum , qux’ in metam fa-stigatur , ut dictum est lib. 16. 1 ’ect. 60. Ha:c nullum mittitstillicidium.

J. Picarum levis. ] Umbra.

6. Aitico. ] Julio Attico , de quo in Auctorum Indice.

7. Canftriche. ] Cui arbon compactiores rami sunt, hujusumbra gravis non est.

8. Licet gramini. ] Quam sit umbra platani jucunda , velcx gramine intelligimus, quod sub nulla alia arbore tamlate provenit: nulla alia arbos felicius operit graminum &herbarum toros.

,j. Eadem gravi. ] Eodem folio in gravi imbre fc vitisprotegit.

Sed. XIX. I. ] Omnium qua projeflu. ] Exemplum statuitPalladius lib. 2. in Januar, tit. 1 6. pag. 47. in nuce juglande :'Desiderat intervalla majora , inquit , pro arboris magnitudine :ni.t (litticidiis foliarum suorum , proximis , vel fui generis , noce-it arboribus. In quibusdam libris perperam diffunduntur. De-fenduntur projectu frondis arbores ex , qupmm per folia nonperpluit, nec madefit imbrfc , aut ipsius arboris corpus cau-dex Ve , aut circumjecta tellus.

z. Erga plurimum. ] Plurimum filterest in hac iqouisido-ne piospiccre quodnam genus arborum ea terra alat, in

qua serere quidpiam aliud libuerit.

3 • Jam per fi calles. ] Locis montuosis intervalla brevio-ra , quam planis relinquenda liint: montibus euim minus ra-dices & coma: augescunt - inquit Theophr. lib. 3. de caulis,c stP' 8. pag. 273. Ev jS Tvjs ofmvms iXxThff f 'Xrrtsti.oc.i J ricv tvis Titciivais * £3- chufilay yd on n r pdeu fäOcw^orrtt] , tusHSftr,. *

4. O lea tamen. ] Vide Colum, lib. 5. cap. 9. pag. 198.

s' Catonis Italica. J Hoc est , pro casti solique Italiciratione. Vide Notas & Einend, mim. XI X.

6. LXXK pedes Xago. ] Et ex Magone Columella, lo-co citato.

7. Interlucare. ] Interlucari arbores dicuntur , quoties a-dempta ramorum parte , quantum earum opacitati detrahi-tur , tantum luci accedit: unde & interlucare dictum. 1'Imiuslect. 35. libri hujus: Interlucata densitate ramorum, quifint su-pervacui , Lee. Vide qua: de vocibus conlucare & fublucare dictu-ri fumus in calce hujus libri.

8. Nilnl est. ] In eam sententiam egregie Columella, lib.I. cap. 8. Nam cum multum prodest perne quid facere, tum plusobefl perperam fecisti. Vnum enim ac solum dominatur in rusticatio-ne : quidquid exibit ratio cultura , semel facere. Quippe cum emen-datur vel imprudentia , vel neghgentia , jam res ipsa decoxit : necin tantum postmodum exuberat, ut CX rem amijfam restituat , CXquestum temporum preten torum resarciat.

Sefl. XX. i. Quadam autem. ] Virgilius, üb. x, Georg,vets. 57.

Jam qua feminibus jaftis fe sustulit arbos,

Tarda venite &c.

Varro, lib. I. de re ruft- cap. 41. Omnia minuta CX arida, adcrescendum tarda : CX qua laxiora , ea CX fecundiora : ut femina,quam mas: ex proportione in virgultis item. Itaque ficus , malusPunica , CX vitis , propter femineam mollitiem ad crffiendum pro-na. Contra palma , CX cuprestus , cx olea , in crescendo tarda , Sic.

x. At qua cito. ) Plinius, lib, 1^. lect. 51. Qmma autem ce-lerius senescunt prafecnniU■