e8 C. PLINII NATUR. HISTOR.

dum in eo ante omnia, ut talece ex feracibus fiant arboribus: ne curvae, neve scabrae,aut bifurcae: neve tenuiores, quam ut manum impleant: ne minores pedalibus: ut illiba-to cortice: 5 atque ut lectura inferior ponatur femper, & quod erit ab radice: 6 accumu-lcturque germinatio terra, donec robur planta capiat.

CAP.XVIH.5 XXIX. Quae custodienda in olearum cura 1 Cato judicaverit, ipsius verbis optimepraecipiemus. Taleas oleaginas, quas in scrobe saturus eris, tripedaneas facito: diligenter-que tractato, 2 ne liber laboret cum dolabis, aut secabis. Quas in seminario laturus eris,pedales facito : eas sic inserito : 3 Locus bipalio subactus lit, 4 beneque glutus. 5 Cum ta-leam demittes, pede taleam opprimito. Si parum descendat, malleo aut 6 mateola adigito:io caveto que, ne librum scindas, cum adiges. 7 Palo prius locum li feceris, quo taleamdemittas, ita melius vivet. Talea: ubi trimae sunt , tum denique curae sint, * ubi liber severtet. Si in scrobibus aut in sulcis feres , ternas taleas ponito: eafque divaricato supra ter-ram, ne plus quatuor digitos transversos emineant, 9 gemma vel oculo servato. Diligen-ter eximere oleam oportet, & radices quam plurimas cum terra ferre. Ubi radices bene15 operueris, calcare bene 10 ne quid noceat.

XXX. 1. 1 Si quis quaerat quod tempus oleae serendae sit, agro sicco per sementem,agro laeto per ver. 2 Olivetum diebus x v. ante aequinoctium vernum incipito putare.3 Ex eo die dies xl. recte putabis. Id hoc modo putato. 4 Qua locus recte ferax erit,quae arida erunt, & li quid ventus interfregerit, inde ea omnia eximito. Qua locus ferax20 non erit, id plus concidito, aratoque bene, s enodatoque, stirpefque leves facito. 6 Cir-cum oleas autumnitate ablaqueato, & stercus addito. 7 Qui olivetum saepissime & altis-sime miscebit, is tenuissimas radices exarabit. Radices li sursum abibunt, crastiores fient,8 & eo in radices vires oleae abibunt.

2. Quae genera olearum, vel in quo genere terrae vivere & feri debeant, quoque spec-25 tare oliveta, 9 diximus in ratione olei. 10 Mago in colle 6c siccis, & argilla, inter autum-num & brumam feri justit. In crasso aut humido, aut subriguo, a messe ad brumam.Quod praecepisse eum Africae intelligitur. Italia quidem nunc vere maxime serit. Sed si& autumno libeat, post aequinoctium xl. diebus ad Vergiliarum occasum, 11 quatuorsoli dies sunt,quibus feri noceat. Africae peculiare quidem in oleastro est inserere. 12 Qua-

3 ° dam aeternitate consenescunt proxima adoptioni virga emissi, atque ita alia arbore ex ea-dem juvenescente: iterumque & quoties opus sit, ut aevis eadem oliveta constent. 13 Inse-ritur autem oleaster calamo, & inoculatione.

3. 14 Olea, ubi quercus effossi lit , male ponitur: quoniam vermes 15 qui raucae vocan-

N o T M.

s. Atque ut settura. ] Ut parte ima, & crassiore , & radi-ci propiore, qua secta est ab arboie, St exacuta, terram:cacumine, cadum spectet. Colum, loc. cit.

6. Accumuleturque. ] Dum arbos germinat, terra assidueaggeratur, ad robustam ulque aetatem, o > o J1 dtl

anitns pprtsd ctt , jchtoi Theophr. loc. cit.

Seil. XXIX. I. Cuto. ] Cap. 45. Taleas oleaginas, quasin scrobe saturus eris , tripedaneas decidito , dihgenterque traltato,ne liber laboret, cum dolabis, aut secabis, &c. Pedales circiterVarro facit, lib. 1. de re ruft. cap. 40.

z. Ne liber laboret. ] Hoc est, ut ait Colum, lib. j. cap. 9.pag. Iss. ne corticem Udas , ahamve partem, quam qua ferrafrxeident. Ut ipse Cato , cap. 40. ne librum convellas.

3. Locus bipalio. ] Bipalium Grxcis mcnmvii , instrumen-tum est ad fodiendum. Vne hoiie.

4. Beneque glutus. ] Cato, cap. 45. beneque glutus fiet : hocest , unitus , xquatus, complanatus.

5. Cum taleam. ] Cato : Cum taleam demittes, pede tantumopprimito , &c.

6. Mateola. ] Nos mateolam, bipalii manubrium inter-pretamur -. aliter alii

7. Balo prius. ] Cato, loc. cit. totidem apicibus, ac syl-labis. Plinius supra, sect. *7- Palis laxato prius meatu.

8. Vbi liber se vertet. ] Cato, Pbi liber se je vertet. Cato-nis sententia est , ut quidem remur, oleas, cum trima: sunt,priusquam transferantur, rubrica notandas, ut cum serentur,easdem cadi partes liber alpiciat, sive cortex, quas etiam inseminario conspexerat: alioqui frigore vel calore laboratu-ras ab ea parte, quas pratter consuetudinem sub alio tractuexpositas habuerant. Ita enim Colum, lib. de arboribus,cap. 17. de olivetis.

9. Gemma vel oculo servato. ] Oculo uno, seu gemma ex-stante a terra : Vide Notas & Ernend. num. XXV.

10. Ne quid noceat. ] Cato, Calcato bene ne aqua noceat,

Sesl. XXX i. St quis qturat. ] Cato, c. 27. & 40. & Co-lumella, lib. 5. cap. 9. Planta autem in oliveto dijponentur opti-me , ficcis minimeque uliginosis agris , per autumnum .- Utis y bu-midts, verno tempore , paulo antequam germinent.

i. Olivetum diebus . ] Cato , cap 44.

3. Ex eo die, ] Cato : Ex eo die dies quadraginta quinque re-

tte putabis.

4. Qua locus rette. ] Cato , Qui locus rette ferax erit, &c.

5 ' Enodatoque. ] Ramos inutiles amputato : arborem in-terlucato : stirpem onere levato. Cato totidem verbis acPlinius.

<S. Circum oleas. ] Cato , cap. 5. pag. X I. Circum oleas au-tumnitate ablaqueate , y fiercus addito. M S S. etiam Plinianiomnes autumnitate , non autumno habent. Usus ea voce ite-rum Cato, cap. 155.

7. Qut ohvetum. ] Cato, cap. 61. pag. 44. Qui olivetum Jt-piffime y altißime miscebit , is tenuißimas radices exarabit. Si ma-le arabit, radices sursum abibunt , craßiores fient, y in radicetvires olea abibunt.

8. Et eo. ] Et ea re, ob eam rem.

9 - Diximus m ratione olei. ] Libro IJ. sect. 6 .

10. Mago. ] Et post cum Columella, lib. de arboribus,cap. 17.de olivetis,ubi Magonem laudat.

11. Quatuor filii. ] Vide Notas & Ernend. num. XX VI.

11. Quadam . consenescunt. ] Alterno fere zvo olea: du-

rant , quoniam virgas seu stolones emittunt quotannis, quiseri alio & transferri possint. Simili sententia Columella,lib.4. cap. 17. Neque enim ea qua seruntur a nobis immortalia ejjipostum : attamen aternitati eorum sic consulimus , ut de mortuis ji-mimbus aha substituamus , &C.

13. Inseritur. ... calamo.] Hoc est , surculo , quo dictumest modo initio sectionis 2.4.

14. Olea, ubi quercus. ] Amplius eo Varro dicit, lib. I.de re rust. cap. 16■ dum ait, 5 i ad limitem quercetum habetager, non pojje rette fecundum eam silvam fieri oleam, &c. Aliquidsimilius Columella, lib. 5. cap. de generibus olearum : Potest ,inquit, olea tn agro frumentario fert , vel ubi arbutus, aut ilexsteterant. Nam quercus tuam excisa radices noxias 0Uveto relin-quit, quarum virus enecat oleam. Sed de vermibus idem ex-pressius, libro extremo de arboribus , cap. 17. de olivetis:Si olivam posueris eo loco, unde quercus ejfosta est, morietur : ideoquod vermes quidam sunt , qui in radice quercus nascuntur , yeducantur., tique maxime femina ole.e consumunt.

15. Qui rauca. ] Ita etiam M S S. Sunt qui eruca malint.*led imperite, ac nimium confidenter.