LIBER DECIMUS ÖCTAUVS. §-

IV. * Ergo iis moribus non modo (uffiaeb.mt fruges , nulla provinciarum pascenteItaliam, verum etiam annona: vilitas incredibilis erat. 1 Manius Marcius iEdilis plebisprimum frumentum populo in modios 3 assibus donavit. 4 Minucius Augurinus, qui Sp.•Melium coarguerat, tarris pretium m trinis nundinis ad assent redegit undecimus plebeiTribunus : qua de causa 5 statua ei extra portam 6 Trigeminant, a populo stipe coi- 5.lata statuta est. 7 Trebius in Tidilitate assibus populo frumentum prxstitit: quam ob cau-sam & ei statua: in Capitolio ac Palatio dicata: sunt: ipse supremo die populi hunrerisportatus in rogum est. * Verum quo anno Mater Deum advecta Romam est, 9 majo-rem ea aestate ntessem, quam antecedentibus annis decent, factant esse tradunt. M.Varro auctor est, eunt IO L. Metellus in triumpho plurimos duxit elephantos, assibus (in- iogulis farris modios fuisse: 11 itent vini congios, ficique liccx pondo x x x. olei pondox. carnis x ii. “ Nec e latifundiis singulorum contingebat arcentium vicinos: quippeetiam lege Stolonis Licinii 13 incluso ntodo quingentorum jugerum, & ipso sua legedamnato, cum substituta filii persona amplius possideret. Luxuriantis jam Reipublicae fuitista mensura. 14 Manii quidem Curii, post triumphos intiitcnlumquc terrarum adjectum x5imperio,nota concio est: Perniciosum intelligi civem, cui septem jugera non essent la-tis. Hxc autem mensura plebei 15 post exactos reges assignata est.

Qua nam ergo tantae ubertatis causa erat ? Ipsorum tunc manibus Imperatorum cole-bantur agri: ut las est credere, gaudente terra vomere laureato & triumphali aratore:live illi eadem cura semina tractabant, qua bella; eademque diligentia arva disponebant, asqua castra: sive honestis manibus omnia lxtius proveniunt, quoniam & curiosius fiunt.Serentem invenerunt 16 dati honores beraumn, unde cognomen. 17 Aranti quatuor sua

Not.«.

, inquit Varro lib. 1. dc rc ruft. cap. 48. Idem, cap. Zr-frumentum dicunt quindecim diebus efie in vaginis , quindecimflorere , quindecim exarescere, cum fit maturum.

Sed. lv.1. Kr^o iis moribus. } figregie hsc amplificat Co-lumella , m prsfat. pag. 7.

z. Manius Marcius. ] Contigisse id Pighio videtur armoUrbis C C X C V 1 I I. hoc est, M. Valerio Maximo , Sp. Vir-ginio Tricosto Coli'. Exstat hujus M’ Marcii nummus ex aneapud Patin. pag. 1 66. quem Marcum Marcium , pro ManioMarcio falso appellat.

3. Ajjibus donatit. ] Vetus Romanorum as , Gallica: mo-neta: facit denarios sereos octonos. Vide qua: diximus lib.i;. scct. 1.

4. Minucius. ] Lucius ei pramomen est in cod. Reg. Colb.Thuan. In aliis M S S. & in libris editis nullum habet prx-stomen. Vide lib. xxx 1 v. fest. xi. ubi Publius est. Anno Ur-bis CCCXVII. praefectus annona Sp. Melii consilia rete-xit, qui tum regnumUrgitionibus aftectabat. Livius,lib. 4.pag. 7 z. L. Minucius bove aurato extra portam Trigeminam efi do-natus , ne plebe quidem invita , quia frumentum Melianum afitbusin modios afiimatum plebi divsfit. Hunc Minucium apud quosdamaußores tranfijse a Patribus ad plebem , undecimumque Tribunumplebis cooptatum , seditionem motam ex Meliana c.ede sedafie , in-venio. Cum Minucium Plinius tradit undecimum suille Tribu-num plebeii, haud obscure significat unicum Icnipsr luisse,ac sua ipsius aetate,Tribunum plebis , non plures simul.

5. Statua ei. ] Exstat insigne hujus rei monumentum invetere nummo familia Minucia, apud Parin, pag. 17 9 - cx-presta ei columna , cui imposita viri statua est , adjecto an-nona symbolo , spicis duabus , & c. Dicetur de eo iterum lib.54 - sect. x l. Aurato praterea bove donatum , ut diximus,Prodibit Livius, loc. cit. Simile grati animi monumentum in

unii 1 beneficio Nerva nummus exhibet, cum hac epigra-

P 11C : 1 'LEBEI urbanae frumento con-stituto.

6 . Trigeminam. ] Qua tergemini fratres Horatii exierunt.Inde ei porta nomen. Eadem Ostiensis ab Ammiano , Pro-copio, cctensquc ejus avi scriptoribus appellatur. Hodied orta S. Pauli, ab ade vicina.

7. Trebius. ] Anno Urbis C C C X L V- Trebii apud Gruter.ntio; Ti-ci; ....li-quidam volunt.

8. H'erumquo anno. ] M. Cornelio Cethego , P. Scmpro-ano Cois, anno D L. qui belli Punici secundi quin-

lll«i fui* im,,..!- T . ' ' '

,. j anno Ui

frequens mentio; Treii nulla, quem hoc loco lubstitucrc

- 1 -] M. Cornelio Cethego , P.

Tuditano Coli, anno D L. qu.

M° mus ^ Ult > 3n qmt Livius lib. 19. pag. 34t.fi- a ? ore ™ ea atfate mcjjem. ] Aberat hac vox postremai bbris omnibus ad hunc diem editis , mutila idcir-r „,J aqu ® sententia. Adjecimus eam ductu admonitu-st... Um MS S. Reg. &c. in quibus maiorem ea seßaremeße legimus : quod & ante nos Turnebus vidit, lib. 1. Adversicap. za. pag. zi. '

_ 1 , L ‘ ? fiximus lib. 8. scct. 6- contigifle id an-

no Urbis D C I V bello Punico primo. Quin & Catonis avo,ubeus de fertilitate & copia Gallia Clisalpina Polybius,’ ' U'senamternporibus , ait, medimnum frumenti Siculum,

quatuor obolis venttft hordei . duobus ; metretam autem vini, tan-1 0111 , 11 .

tidem quanti hordeum. Lipsium vide , lib. 4. 'de MagnitudinSRom. cap. 9.

I I. Item vini congios. ] Astibus fuisse fubintellige, quod& sublequentium mercium tum pretium fuit. De hac an-nona vilitate dictum, lib. 15. scct. 1.

11. N>c e latifundiis. ] Nec tanta vilitas annona con-tingebat e latis amplilquc fundis, quales nunc singuli pos-sident, qui & vicinos suos arcent, immodica possidendi cu-piditate.

13. Incluso mado. ] Definita agri mensura, quingentis ju-geribus. Varro , lib. r. de re nist. Nam Stolonis tlla lex , qua ve-tat plus quingenta jugera habere civem Romanum , C- qui propterdiligentiam cultura Stolonum confirmavit cognomen, C rc. Valcr.Maxim. lib 8. cap. 6. n. 3. pag. z8l. C. Licinius Stolo. . . .cumlege Janxifiet , ne quis amplius quam quingenta agri jugera posside-ret, ipse mille comparavit: dißimulaitdique criminis gratia, dimi-diam partem filio emancipavit. Quam ob causam a M. Popilio La-nate accusatus, primus sua lege cecidi t: ac docuit, nihil aliud pra-cipi debere, nisi quod quisque fibt imperaverit. Decem millibusaris damnatum a Popilio , hoc est , moneta Gallica librisquadringentis , Livius prodidit, lib. 7. pag. 1 z 6. quod eman-cipando filium legi fraudem fecisset. Vide & Colum, lib. 1.cap. 3. pag 18. & Plutarch. in Camillo, pag. 150.

14. Manii quidem. ] Vide Plutarch. in Apophtheg. pag.194. Mabi®- Kts'e*©- , See. Valerius Max. lib. 4. cap. 3. pag.209. de Manio Curio : Decretis a Senatu decem jugeribus agripopulo , fibt autem quinquaginta , popularis afjigtiationis modumnon exi-effit : parum idoneum Reip. civem exiflimans I qui eo quodreliquis tribueretur, contentus non efiet. Idem etiam refert Co-lumella, lib. 1. cap. 3. pag. 18. De eo jam diximus lib. 7.sect. 15.

Is. Pofl exaltos reges. ] Varro loc. cit. Ejusdem gentis Stolo-num C. Licinius Tribunus plebis cum efiet pofl Reges exaltos an-nis CCCLXK primus populum ad leges acctpiundas in septem ju-gera jorenfia e Comitio eduxit.

16. Dati honores. ] Nempe Consulatus , quem gestit iscum C11. Cornelio Blasio , anno Urbis CCCCXCVH.Fuit ei M. Attilius Regulus nomen: cognomen Seranus, aferendo, ut volunt: quo Maro allusit, lib. 6. ssiueid. ver-su 844.

Et te sulco , Serane , ferentem.

Tamen in nummis veteribus quam plurimis Ariliae gentis ,Saranum scribi, 11011 Seranum vidimus. Vide & apud Parin,in Atilia familia , pag, 4z. Vide Valerium Maxim, lib. 4.cap. 4. pag. Z17. ...

17. Aranti. ] Non minus eleganter Livius, lib. 3. pag.s I. Spes unica imperii populi Romani L. Quinflius trans Tiberimquatuor jugerum colebat agrum , qu.t Prata Qutnliia vocantur.Ibi ab legalis , seu fofidm fodiens bipalio innixus > fiu cum ara-ret : operi certe , id quod confiat, agrefli intentus, salute data in-vicem, redditaque : rogatus ut.... togatus mandata Senatus audi-ret , admiratus , rogitansque , Satin' salva essent omnia , togam pro-pere e tugurio proferre uxorem Reciliam jubet: qua finiul abjlirsopulvere ac sudore velatus proceffit, ITc. Vide etiam Colum. Mprscfat. pag. 6 .Gestit is Dictaturam aauo Urbis CCXCV 1 .Ut Fasti quidem prodidere.

N ij