98 C. PLINII NATUR. HISTOR.

quisque aliquod optime genus sereret. Juniorum familiae 4 Bubulcum nominaverunt , qui;bubus optime utebatur. Quin & in sacris nihil religiosius 7 confarreationis vinculo erat;Novaeque nuptae farreum praeferebant. Agrum male colere, 8 Censorium probrum judi-cabatur. Arque ( 9 ut refert Cato ) quem virum bonum colonum dixissent, ampliliimez laudasse existimabant. Hinc & locupletes dicebant, loci, hoc est, agri plenos. lo Pecuniaipla a pecore appellabatur. Etiam nunc in tabulis Censoriis pascua dicuntur omnia, exquibus populus reditus habet, quia diu hoc solum vectigal fuerat. " Multatio quoque non-nisi ovium boumque impendio dicebatur: non omittenda priscarum leguba'bpnevolentia.Cautum quippe est, ne bovem, priusquam ovem, nominaret, qui indiceret multam,io Ludos boum causa celebrantes, Bubetios vocabant. Servius rex, ovium boumque effigie12 primus xs signavit. Frugem quidem aratro quali tam furtim noctu pavitse, ac secuisse,puberi 13 x i i. tabulis capitale erat: lulpenliunque Cereri necari jubebant, gravius quamin homicidio convictum: impubem 1+ Pratons arbitratu verberari, noxiamque duplio-ne decerni.

r z Jam distinctio honosque civitatis ipsius non aliunde erat. 15 Rusticce tribus laudatissimaeeorum, qui rura haberent. Urbana vero , in quas transferri ignominia eilet , desidiaprobro. 16 Itaque quatuor sola erant a partibus urbis, in queis habitabant, 17 Suburrana,Palatina, Collina, Exquilina. Nundinis urbem revisitabant , 18 & ideo comitia nundinis haberinon licebat, ne plebs rustica avocaretur. 19 Quies somnusque in stramentis erat. 20 Gloriam20 denique ipsam a farris honore adoream appellabant. Equidem ipla etiam verba priicxsignificationis admiror. Ita enim est in commentariis Pontificum: 11 Augurio canarioagendo dies constituantur, priusquam frumenta 22 vaginis exeant, & antequam in vagi-nas perveniant.

N O T A.

6 . Bubulcum. ] In Junia gente familia: unius cognomen Bu-bulcorum fuit : ex qua 0 . Junius Bubulcus, bis Consul,poli Dictator & Magiller Equitum, apud Livium, lib. *?.pag. i& 1 6 z. Et inter Aidiles anm 297. C. Junius, L.F. C. N. Brutus Bubulcus , in Pighii Fallis.

7. Confarreationis. J Usus ea voce Tacitus , lib. 4.Patritos confarreatis parentibus genitos. Et mox : Omista confar-reandi aß'uetudine , ant inter paucos retenta. Eli autem confar-reatio, novorum conjugmn, aut amicorum , adhibito libofarreo, conjunctio. Contra, ditsarreatio, conjugii amicitite-ve, auctore Felio , per idem libum farreum dissolutio. Vi-de Dionysi Halic. lib. 2. Rom Antiq. pag. 9 5. Festus ; Far-reum, gemes libi cx farre salium. Isidori Cloila:: Confarrea.io,Consacrorum communicatio. Confarreatus , consociatus. GIoHIe Phi-loxeni: Confarreatus, ovfaßideeut gt&tt c^ab^flc. Vide Glos-sarium V. Cl. Du-Cangii.

8. Censorium. ] Hoc elt, animadversione, ignominia, & ca-stigatione Censoria dignum. Notationem Censoriam dixitCicero pro Cluent, num. 128. Castigationem CenturiamPlinius hoc libro , sect. 7. Gellius, lib. 4-cap. 12. pag. 302.Si quis agrum suum jntßus sierat sordescere, cumque indiligentercurabat, ac neque araverat, neque purgaverat: sive quis arboremsuam vineamque habuerat derelillui, non id fine poena finit: sedtrat opus Censorium , Cenforcfique serarium faciebant , Sic.

p. [It refert Cato. ] Cato in praes, libri de re ruit. pag. 5.Et virum bonum, inquit, cum laudabunt , ita laudabant: Bonumagricolam, bonumque colonum : Amplissime laudari existimabatur ,qui ita laudabatur.

10. Pecunia ipfa.~\ Vide quL dicturi fumus lib. 33. sect. I 3.

11. Multatio. J Gellius , lib. X 1 . cap. 1. pag. 577. Multaqua appellatur suprema , inquit, inflituta est in singulos duarumovium , boum triginta : pro copia scilicet boum , proque ovium pe-nuria .... Postea lege Haterta coifiituti sunt in oves singulas .ensdeni , in boves ceris centeni. Minima multa est ovis unius, &c.Festus : Multam Osce dici putant poenam quamdam. M. farroait poenam este , sed pecuniariam , de qua Jnblihter in libro pri~mo qu.tjhonum epifioltcarum refert. Maximam multam dixerunttrium millium <er viginti astium : ( Monetae Gallicae librae füllt1 zo. cum astibus sedecim :) quia non licebat quondam pluribustriginta bobus , CP' duabus ovibus quemquam multari .- xstimaba-turque bos antustibus, ovis decufftbns. Et verbo Ovibus : Ovibusduabus multabantur apud antiquos in minoribus criminibus , &C. Ju-diciorum multas in vaccis exsolvi solitas apud Scotos, aliaf-que nationes, multis comprobat testimoniis V. Clar. Du-Cailgius m Glostario , verbo faeex.

12. Primus xs signavit. ] More Graecorum, ac praecipue

Atheniensium , qui pecuniam luam bove signabant. Undeapud eos nata paroemia , Bovem habet in lingua , in eos jacisolita,qui accepto pretio libere id quod vere sentiunt, cita-ri non audent. Hclych. pag. 197- Bus tm yÄaiMii. Uapa-/uue e \,i .'i /tcij fiinxfÄstoiy iruppn • to' t ‘Attitulat

tdftiitfsc/, fius > &c. Quod & Scholiastes

Arilloph testatur in Avibus, pag. 594. & Eullaih. in lliad. «vers. 449. pag. 252. Vide quae dicenda sunt hb. 33. sect. 1 3.

13. XII. tubulis. ] Ex tabula vi 1. c. a. repetita lex est (fui

frugem aratro qu.efit.tm furtim nox pavit , ficuitque , suspensus Ce-reri necator: Impubes Pr.ttoris arbitratu verberator , noxiamqueduplione decernito. Hoc est, ut Gothosr. interpretatur : Qui fru-gem aratro partam furtim noctu paverit immaturam , vel ma-turam secuerit, Cereri sacer & devotus suspendio necator.Impubes tamen si id fecerit, arbitrio Praatoris verberator,damnumque datum in duplum farcito.

14. Prxtoris. ] Hoc est , judicis live Consulis. Nam regi-bus exactis iidem erant Pia’ totes , qui Consules : iidem quo-que a judicando dicti Judices. Ita vulgo statuunt eruditi ,ied salso, opinor : qux multo tractata prolixius vide apudVostium in Etymol.

15. Rustica. ] Colum, in praafat. At mehercule vera illa Ro-muli proles,.. . Jemper rusticam plebem prxpofiiit urbana. ft enimqui m villis intra confiepta morarentur , quam qui foris terrammolirentur , ignaviores habiti;sic cos qui sub umbra civi tat n intramoenia desides cunUareMur, quam qui rura colerent.segnioresvisi.

16. Itaque quatuor. ] Tres modo suille, aliisque nomini-bus scribit Asconius Ped. in orat. 3. conti a Verr. nempe Ta-tiensem unam a Tatio rege: Ramnensem alteram a Romu-lo ; Lucerem aliam a Lucumone : post de nominibus Sabi-narum plures fu iste : ad postremum xxx. «c quinque factas.Sed Varro, lib. 4. de ling. Eat. Ab hoc quoque quatuor partesUrbis , tribus dilix, ab locis : Suburrana , Collina, Palatina. Et Fe-stus : Prbanas tribus appellabant, in quas urbs erat difpartita aServio Tullio rege: id est, Suburrana , Palatina, Efiqmlina, Col-lina.

17. Suburrana. ] Et tribus & regio Urbis sic est appellata,auctore Festo , quasi Succurrana , a stativo pra:sidio , quodsolitum eilet succurrere Exquiliis, infestantibus eam partemurbis Gabinis. Ftulse in regione Urbis tertia, auctor est P.Victor. Palatium , a quo Palatina, in regione decima fuit:Exquilije , tum porta Collina , in quinta.

18. Et ideo Comma nundinis. ] Vide Notas & Emendat,num. III.

!•?. Quies. ] Ovidius, lib. 1. Pastor, vers. 205. de Satur-ni arvo.

Nec pudor in stipula placidam cepisse quietem ,

Et sinum capiti supposniste suo.

Et lib. 3. Fallor, veri. 183. de Romulo :

Aspice de canna , straminibusque domum.

In stipula placidi capiebant munera somni:

Et tamen ex illo venit in astra toro.

20. Gloriam. ] Festus : Adoream laudem , sive gloriam dice-bant : quia gloriosum eum putabant este, qui serris copia abun-daret. Vel potius , qui farre a populo donatus eilet: nam,ut Plinius paulo ante, dona populi ampliflima fuere quar-tarii aut hemina: farris. Horatius, lib. 4. Carm. 4.

Et pulcher sugatisIlle dies Latio tenebris

Qui primus alma risit adorea.

2r. Augurio canario. ] Sacrum id erat, quod ex rufa ca-ne fiebat, uti fusius docebimus sect. 69.

11 faginis exeant. ] Primitus JpicA cum oritur , in vagiti*