742. C. PLINII NATUR. HISTOR.

1. Nam ut Circum maximum 1 a CaTarc Dictatore exstructum longitudine 1 stadiorumtrium, latitudine unius, led cum xdisiciis 3 jugerum quaternüm, 4 ad sedem cclx. mil-lium inter magna opera dicamus: nonne inter magnifica s basilicam Pauli columnis ePhrygibus mirabilem, s forumque Divi Augusti, & 7 templum Pacis Vespasiani Impera-

5 toris Augusti, pulcherrima operum, qua; unquam: 8 Pantheon Jovi Ultori ab Agrippafactum, cum theatrum ante texerit Romx Valerius Ostiensis architectus 9 ludis Libonis?

2 . Pyramidas regum miramur, cum solum tantum foro exstruendo 10 H-S milliesCadar Dictator emerit : <$c 11 quidem impensa; movent captos avaritia animos,, P. Clo-dius, quem Milo occidit, 11 sestertium centies & quadragies octies domo empta habita-

io verit: quod equidem non secus, ac regum insaniam, miror. Itaque <Sc ipsum Milonem12 sestertium septingenties acris alieni debuiile, inter prodigia animi humani duco. Sedtunc senes 13 aggeris vastum spatium , & substructiones insanas Capitolii mirabantur: 14 prae-terea cloacas: operum omnium dictu maximum, fuftoffis montibus, atque " ( ut pauloante retulimus ) urbe pensili, lubterquenavigata.

IZ 3. A M. Agrippa in sEdilitate post Consulatum , per meatus corrivati 16 septem am-nes , cursuque praxipiti torrentium modo rapere atque auferre omnia coacti, insuper moleimbrium concitati, vada ac latera quatiunt: aliquando a Tiberis retro infusi recipiunt

Q.

a Tiberis.] Tiberis exundantis.

Interpretatio.

Noti.

See!. XXI V. I. A C,fi. ire Di flat ore.] Designatum jam olima Tarquinio Prisco Romanorum rege - inter Aventinum &'Palatium.

x. Stadiorum trium.] Hoc eii, pastuum C CC 1 .XXV. Namstadium , inquit Plinius, lib. X. icit. XI. centum viginti quinquenoßros efficit pafliis.

z. Jugerum quatermm.] Singula jugera ex eodem Plinio,lib. 18. Icit. 3. pedes continent c CX 1 ..

4- Ad Jedem CCLX.] Reg. x. & Colb. 3. ac vetus Dalec.C CI. At P. Victor, in descript. Romae, regione Urbis unde-cima , Circus Maximus, qui capit loca tre.cnta udonuta quinquemillia. Certe Trajanus quinque millia locorum adjecit: forte& alii plura.

5. Basilicam Pauli.] Puit hic L. Aunilius Paulus, qui C.Marcelli in Consulatu collega , anno Urbis DCCJII. inmedio loro, ut quidem Cicero scribit ad Atticum, lib. 4. e pili.1 6. baiilicam novam magnificentiflimam exstruxit. Exstat hu-jus insigne monumentum 111 nummo vetere gentis Ahnilix,quem Patinus exhibet, lib. dc lamii. R0111. pag. 7..MeminerePlutarchus in Cxsare, Dio lib. 4,). P. Victor, m descript. Ro-ma: , regione octava , ubi & Porum Romanum , Bafihca Paulicum Phrygiis columnis.

6. Porumqtte I). Augusti. ] P. Victor , loco cit. Forum Augusti ,tum ade Martis PTioris. Vide Sueton. in Aug. cap. 19.

7. Templum Pacis. ] Foro proximum, ut alibi diximus.

8. Pantbcum Jovi Vitori. ] Nunc aedes clt Deiparae (aera.Rotundam a forma structura: vocant. Est enim, ut ait Ammia-nus , lib. 16. Spcciojii celsitudine fornicata.

9. Ludis Libonis.] Scribonii Libonis, qui Ciceronis Con-sulatu xdilitatem gcllit. Hujus ell nummus argenteus inMuseo no liro , & apud Patimini, in Famill. pag. 149. Ca-put Concordiae velatum exhibet, & nomina Paulli Lepidi,ut jam superius vidimus, ad librum XX XI 11 . qui Paullusex patre , Lepidus ex matre fuit , filia Lepidi Triumviri.Ex altera parte in ambitu legitur, PVTEAL SCRIBON.luira I ISO : 111 medio, compages lignea quadrata, fer-tis ac floribus circumdata : bine inde pendent vehit arcu-lae duae, vel sacculi forenses duo, in quibus efient iniiru-menta litium : in imo, malleolus, quo lignum a Praetoredaretur Prxtorii dimittendi. Curi* ea septa sive claitilrasunt , cujusmodi apud nos cit , quod vocant , le Parquet.Praetor Urbanus , cum hic nummus cuderetur , ScriboniusLibo fuit, & idem primus auctor haec daulira construen-di. Hujus meminit Horatius, libro I. epift. x IX. versi 8.

Forum F V T E A 1 . que LibonisMandabo siccis:

Quoniam siccos oportet eile , non madidos, qui coram Li-bone Prxtore perorarent. Lt libro x. Satyra V 1. versi 35.

R ofiius orabat Jibi adesses ad 1 ’ V T E A L cras.

Nimirum ut apud Praetorem causam ipsius actitaret. Clau-stra illa septave , quod putei crepidinem repraesentarent,Romani Puteal appellarunt. Fuit Praetor Urbanus ScriboniusLibo e gente patricia : cujus e posteris C. Scribonius Con-sul a Plinio memoratur, libro x. lest XXXV. Vidimus &alium pariter ex argento nummum , parte una simili for-ma putealis : superne , 1 ’ V T E A L : infra , SCRiiiON.Parte altera caput Augusti nudum , CAESAR AVGV-S t V S. Alius est Statius Libo , cujus est nummus ex aeremediocri, in Thesauro Regio , & apud Patinum, pag. 1 66.Caput Augusti nudum cxlubet: epigraphe , CN. ST AT i.

LIBO. Cneius Statius (non Statilius ) Libo , Triumvir Mo-netalis. .)(. Clypeus votivus rotundus, dextro latere : li'mstro, urceus, insigne sacerdotum: infra, SACERDOS.Sententia est : Solidum Auro Clypeum L dux Keftilutori Dona-vit Ordo Sacerdotum , Caesari Augusto scilicet , cujus hicvultus est, ut recte agnovit D. Vaillantj m F’amil. Ab An-gulo enimvero Eduae deinceps cognomen Augusta: fuit,quoniam collapsam restituit.

10. H-S. millies. ] Sestertium millies, hoc est , millies cen-tenis millibus sestertium monetae nostratis libri’ sunt seu sio-reni 10000000. seu deni milliones. Suetonius in Julio, cap.x 6. Forum de manubiis inchoavit , cujus area super H-S. milliesconßitit.

11. Sestertium centies, &c. ] Sic etiam MSS. omnes, ne-quicquam obstrepente Gronovio , lib. 3. de lest. cap-16. pag. 547. Summa hxc libras nostrates seu Horenos cfh'cit 1480000. ipsa digna regum, quae mox irridetur, in-sania.

1 x. Sestertium septingenties. ] Sic libri omnes , MSS. quo-que , Reg. x. aliique probatiores : etsi Budxus lib. 3. sol-39. talenta pro scltertiis ex corrupto aliquo exemplari re-ponere nititur. Sunt autem sestertium septingenties cen-tena millia , monetae Gallicae librae 7000000. seu septemomnino milliones.

13. Aggeris vaflum spatium. ] Plinius lib. Z. scct. 9. pag;33X. de urbe Roma : Clauditur ab oriente aggere Tarquinii Su-perbi , inter prima opere mirabili. Namque eum muris tcquavit >qua maxime patebat aditu plano. Inter portam Eiquilinam , &Collinam Dionysius. Halic. lib. 9. aggerem hunc situm affir-mat. Servio Tullio adseribere id opus Strabo videtur, lib. {•pag. X34.

14. Praterea cloacas. ] Dionysi Halic. lib. 3. Antiq. R0111-pag. xoo.’Tlp|«S 'j Tisc •dsnvopu.ovs «fVT?«y , Tuipftss dl

teri t t>v lYwSgav d ybutrcq 7 mv to 01 fptov cuu T seva ),tzuv dJho 1Scc. Coepit ev* cloacas Tarquinius Pr.Jcus fodere , quibus in Tibe-rim corrivatur , quidquid aquarum eß per vias : dici vix potestquam mirabili opere. Alibi Jane tria magnificentißima videntur ,ex quibus maxime apparet amplitudo Romani imperii : Aquadu-fhis, Via stratui , CT’ b.e Cloaca : reputanti non solum utilitatet»operum, verum eliam impensarum magnitudinem : quam vel hilflicet conticere , quod ncgletlas aliquando cloacas , ev* non trans-mittentes aquas , Censores mille talentis purgandasjocaverint > hocest , monetae Gallicae libris seu florenis X400000. Cloaca-rum major admiratio est , quod earum fornicibus firmotanquam solo altistimx domorum niterentur moles : quo«in pontibus Sequanae impositis mirabiliore , ut credimus,opere , Parisiis fit. Has Urbis Romx cloacas , dum resiUimperat Italix Rex Theodoricus, idem impense prardicat,apud Casiiod. lib. 3. Var. ep. 30. Splendida Romana civita-tis cloaca tantum visentibus conferunt ßuporem , ut aliarum civi-tatum possint miracula superare. Videas illic fluvios , quafi mon-tibus concavis clausos .... Videas stru&is navibus per aquas ra qpidas non minima folicitudinc navigari : ne pracipitato torrentfmarina pojfint nau fragia sustinere. Hinc Roma fingularis , quan-ta in te fit , potest colligi magnitudo. Qua enim urbium audeattuis culminibus contendere , quando nec ima tua pofunt t fimilituat-nem reperire ?

1;. Vt paulo ante retulimus. ] Nempe de Thebis Axgyptib*fest. 20.

io. Septem amnes.] Rivi septem cx aquis per Urbem n ut 11