LIBER TRICESIMOS SEXTOS. 74 ,

fUe Si discedentibus rabulis, & cornibus in se coeuntibus faciebat amphitheatrum, & gla-diatorum spectacula edebat, ipsum magis 53 auctoratum populum Rom. circumferens*Quid enim miretur quisque in hoc primum ? inventorem , an inventumr artificem, anauctorem? ausum aliquem hoc excogitare, an suscipere? parere, an jubere? Super omniaerit populi furor, sedere auli tam infida instabilique sede. En hic est ille terrarum victor, 5Se totius domitor orbis, qui gentes & " regna a diribet , jura externis mittit, Deorumquadam immortalium 55 generi humano portio, in machina pendens, ad periculum suumplaudens. 54 Qux vilitas animarum ista ? aut qua: querela de Cannis ? Quantum mali po-tuit accidere ? Hauriri urbes terra: hiatibus, publicus mortalium dolor est. Ecce populusRomanus universus velut duobus navigiis impolitus, binis cardinibus sustinetur, & se ipsum ^depugnantem spectat, periturus momento aliquo luxatis machinis: öc per hoc quaeritur inTribuniciis concionibus gratia, ut pensiles tribus faceret. 57 Qualis hic in Rostris? Quiduon ausurus apud eos, quibus hoc persuaserit ? Vera namque confitentibus populus Ro-manus funebri munere ad tumulum patris ejus depugnavit universus. Variavit hanc suammagnificentiam b fessis turbatifque cardinibus:& amphitheatri forma custodita, novissimodie duabus c per medium scenis athletas edidit, d raptisque e contrario repente 5 ' pulpitiseodem die victores e gladiatoribus suis produxit. Nec fuit rex Curio, aut gentium Impe-rator , non opibus insignis , ut qui nihil in censu habuerit, prxter discordiam Prin-cipum.

9. Sed dicantur vera aestimatione invicta miracula, qua:" Q^_ Marcius Rex fecit. Is jussus aa2 Senatu aquarum, 40 Appiae, 61 Anienis, Tepulae, ductus reficere, " novam a nomi-ne suo appellatam cuniculis per montes actis intra Praetura: sux tempus adduxit. 63 Agrip-pa vero in aedilitate sua, adjecta Virgine aqua, ceteris corrivatis atque emendatis, 4+ la-cus septingentos fecit: prxterea 65 salientes centum quinque: 44 castella centum triginta icomplura etiam cultu magnifica: operibus iis ligna trecenta xrea aut marmorea imposuit, 2$!columnas ex marmore quadringentas, eaque omnia annuo spatio. Adjicit ipse in sEdili-tatis sux commemoratione, & ludos undesexaginta diebus fictos, 47 6c gratuita prxbitabalinea centum septuaginta, qux nunc Romx ad infinitum auxere numerum.

Interpretatio.

a Diribet. ] Distribuit, dividit. d Raptisque. ] Raptimque excitatis contra mediurtl am-.

b Feßis. ] Pondere totius machinar. phitheatri pulpitis' duobus &c.

c Per mediam. ] In medio amphitheatro.

N O T As

52. Difceientibmtajndis.il Tota lignea machina, sedilibus-que simul a priore situ discedentibus, & circumactis. Huccerte Virgilius respexit, cum cecinit, lib. 3. Georg, versi 22.

Jam nunc folemnes ducere pompasAi delubra juvat, cajfostjue videre juvencostVel scena ut versis dijeeiat frontibus.

Tamen in Reg. 2. legitur , poftremos dies etiam sedentibus ali -quis , cornibus in Je , &C.

5 3. AuBoratum. ] Mori destinantem, & ad id quasi pre-tio obligatum. Plinius, lib. 14. siect. 3. Vindemitor auctoratusfogum ac tumulum excipit. Horatius, libro 2. Satyr. 7. versu;8-

Quid refert, uri virgis , ferroque necariAudoratus eas ?

54 Regna diribet. ] Ita legimus in nummis Trajani Imp.REGNA ADSIGNATA : & , R E X PARTHIS D A-Tvs. In nummis Antonini Pii : rex ARMENIIS l)A-T V S , & REX (VV ADIS DATVS.

55. Generi humano . ] Reg. 2. genere. Malim ego , repetitae superiore voce litterula m , divulliique, legi, m generehum.wo. Defendi tamen & vulgata lectio poteit, ut sit len-tentia , instar Deoium eile humano generi Senatum popu-lumquc Romanum , qui gentes & regna diribet, &c.

56. Qua vilitas . ] Adeone vilis populi Rom. vita videa-tur , ut sic certat morti objici impune poflit ? Quid de Can-nensi clade querimur, cum major hic sieri, luxata machi-na , potuilset ?

57- Qualis hic in Roflris ?] Unde nimirum concionabanturTribuni, Confulesiquc , ad populum. Qualis, inquit, hxcfuit, qui id populo Rom. persuaserit in concione ?

. ;8. Pulpitis. 2 Pulpitum locus est ante sicenam editior,m quo omnis comoedia recitatur. Plinius junior, libro 4.cpilf. 2 5. Inde ista ludibria , scena C/ 1 pulpito digna. Ibi actoresgerebant partes.

59 0 -, Manius Rex. ]* I n Julio Frontino , lib. i. de Aquas-duct. legimus aquam Marciam a M. Titio Praetore ( proMarcio Pratore ) perductam anno Urbis VLX. Ser. SulpicioGalba, L. Aurelio Cotta Colsi Concipi aquam eam idemvia Valeria admonet, &c.

60. Appius. ] Appius Claudius Coecus aquam adduxit,quam & suo pramomine Appiam, ut scriptores plerique ap-

Tom. II.

pellant; vel e nomine Claudiam, ut Castiodorus, & alii,nuncupavit. Livium vide, lib. 9. pag. 162. Vetus inscrip-tio apud Gruterum , pag. 489. sed licta :

APPI V S. C L A V DIV S.

C. F. CAECVS.

VIAM. APPIA M. STRAVIT.

ET. AQV AM. IN.

VRBEM. ADDVXIT.

Unde aqua ea deducta sit, docet Frontinus , libro 1. de A-quaeduct.

6 1. Anienis. ] Ab Aniene alline deductae, de quo lib 3.siect. 17. Apud Jul. Fronti 11. lib. de Aquxduct. exstat Sena-tusconsultum. DE. RIVIS. S P E C V B V S. F O R N 1 -CIBVSQVE. IVLIAE. MARCIAE. APPIAE.TEPVLAE. AN ION IS. REFICIENDIS. Etinitio libri primi, Anionem veterem , & Anioriem novum ,inter aquas appellat, qua: in Urbem induunt. Anionem ve-terem a M’ Curio Dentato , qui Censuram cum L. PapirioCursore gestit, ex manubiis de Pyrrho captis, perductumin Urbem. De hoc Plinius agit. Anio novus deinde Clau-dio Principe consummatus. 1 epulam vero ex agro Lucui'-lano, quem quidam Tusculanum credunt , Cn. ServiliusCxpio , & L. Calfius Longinus Censores, anno DCXX1X.M. Plautio Hypsixo, M. Fulvio Flacco Cois. Romam &in Capitolium adducendam curaverunt. Concipitur via La-tina . inquit idem Frontinus , &c.

62. Novam 4 nomine suo. ] Aquam Marciam cognomina-tam. Vide quae de ea diximus, lib. 3 1. siect. 24.

63. Agrippa. ] Vide quas dicta sunt superius a nobis, lib.31. siect. 24. Gestit is Aldilicatem anno Urbis DCcpi.Auctor Dio , hb. 49. pag. 417.

64. Lacus. ] Des abreuvoirs.

6 5. Salientes . ] Scaturigines aquarum qux tubulis emit-tuntur , & fistulis. Des Fontanus.

66 . Castella. ] l)e hac voce diximus libro 31. siect 31.

67. Et gratuita preist la ba!inea. ] Dio Castius , lib. 49. pag«419. de Agrippx muneribus in Aidilitace agens: m n £«-Aaniec cbTsux». 01’ i 7ar rotf dviiistet k} nuit yiwatjfi Aut-S-cq srttpi%t. Et anno toto balneorum lavacra tam viris quammulieribus gratuito prabuit, &C-

Bßbbb