f

HISTORIE 1

pít doopen zy in deoly van bet zaad vanSesamum, welke plant in menigte in haa-re akkers groeyt, en hier mede brandenzy de huyd op de gemeene wyze. Ikheb aangemerkt, dat de Malayanen , de Ja-vanen en de Stamken dit pit gebruyken in’t verbranden hunner Lyken, welke ge-woonte ten hoogsten waarschynlyk is,dat ook onder verschelde nabuurige vol-keren in gebruyk is.

^ Onder Verder over de G anges voortgaande

de Ooster- zullen wy daar vinden een ander uytste-kend brandmiddel, veel hooger te icbat-

Ganges? £en ^ an a ^ e an '^ ere , en zeer veel ge-brc/ykt by de Chmcefen en Japoneescn.Deze tweeNatien haaien desselfs oorsprongaf van dealoudstetyden,en wenden voor,dat het langen tyd bekent geweest is voorde uytvinding van de Genees of Heel-kunst, en dat gevolglyk ’t gebruyk ^andit middel overvloedig onderichraagtWord door een langdurige reeks van on-dervinding, van zo veele Eeuwen. Ditoude en zo zeer gepreièn brandmiddel isbekent onder den naam van Moxa , nietalleen in China , snaar in alle andere Land-schappen, alwaar de geleerde letteren entaal der Chineelen bekent Zyn, gelyk inJapan , Curaa , Qu'mam , de Luzon of dePhilippynje Eylanden , het Eyland Formofaen de Koningryken Tonqum en Cotfynfi-na. Myn tegenwoordig oogmerk is omeen beschryving van dit brandmiddel tegeven , my zelf vleyende dat de Lezerhet lichtelyk zal ten besten duyden, indienik in plaats van de Chineefche naamen,welke ik zeer wel weet, dat het welge-valligs zouden voorkomen, dejapan-iche bewoordingen gebruyke, ’t welk ikniet gedaan heb enkel om dat ze gemak-kelykerzyn , maar voornamentlyk, omdat ik zelf een geruymentyd in het Landverkeert hebbende, dezelve my beter be-kent waren.

Sereyding §. 3- Moxa is een zachte dons, ofvlafch-de achtige stofïè, aschgraauw, en zeer licht

M oxa. vuur vattendej hoewel langzaam bran-dende, en met eene matige hitte, zo datmen ’er naauwlyks cenige vonken zietuytspringen, tot dat ze volkome verteertis tot assche. Ze word gemaakt uyt dedrooge bladeren van de xlrthemifia vulga-m lutfolia , gemeene byvoet met breedbladt, dewelke afgeplukt worden als deplant zeer jong en teder i S , en wordendan een geruymen tyd in de open luchtgehangen. Na het zeggen der Japonee-fen, zyn alle de tyden niet even goedkom de bladeren te plukken, tot het ma-ken van de Moxa, maar dat het alleenlykgeschieden moet op zodanige dagen, diedoor de Starrekundigen tot dat Einde

AN JAPAR -

uytgeZondert zyn, en díe eenbyzönderégezegenden invloedt van de Hemelen etiStarren hebben , waar door de krachtenvan dezen plant grooteiyks aangegroeitzyn. Deze dagen zyn de eerste vyfjnde vyfde Japanfche maand, Gonguatzgonitzby de Inboorlingen génoemt, dewelkevolgens de Gregoriamsche Almanach over- ,eenkomt met het begin van Juny , en lotn-tyds, doch zelden, met het einde van May.

Want gelyk ik elders gezegt keb, de Ja-poneefen beginnen hun jaar met de nieuwemaan, die ’t naaste voorgaat, de Lenteven-dag-en Nacht. De bladeren moetenvroeg ’s morgens worden geplukt, terwyl’er den dauw noch oplegt, en dan móetenze worden gehangen in de Lucht aan dewestzyde van het Huys,tot dat ze volko-men droog zyn. Naderhand legt men zeop de vliering, en men moet letten, dathoe ze ouder zyn, hoe teerder en zachterdons men van dezelve krygen kan, omwelke redenen sommige dezelve tien jaa-ren bewaaren. De versche en jonge byvoetword door de Japoneesen genoerat 7 utz ,en als ze volgroeit is tor volmaaktheidnoemen zy ze Jamoggi. Ik kan hier nietnalaten aan te tekenen,dat het’tgebruykis zo in China als in Japan , dat de men*fchen veranderen van naam, wanneer zybejaart worden, of tot eenig merkelykampt zyn verheven. Op gclyke wyzeworden dikwils vericheide naamen gege-ven aan planten (om niet van andere din-gen te melden ) volgens haaren verschei-den staat van volkomentheid en verschil-lende gebruyken. Het is de waarheid,dat deze verandering van naamen onsverschaft een klaar en onderscheide be-grip der dingen, Zö als zy zyn óp baarsverschelde tyden, en in haare verscheide'veranderingen, maar aan de andere kant,worden de naamen der Hingen daardoorzo vermenigvuldigt, dat men werk heeftdie alle te onthouden. De bereyding vande Moxa is een zaak van weinig kunst dfmoeite. Voor eerst worden de bladerengeklopt met een stamper tot een grofsoort van vlasch, en dan met beide han-den gewreeveri ,tot dat 'er de harder ve-zelen uyt Zyn, gelyk ook de harder vlie-sige deelen ; ’t welk geschied zyn'de blyft’er alleen Over die zachte, fync gelyk-reedige en zo zeer gepreserie dons,welke de natuur medegedeelt heeftaan de Jonge Byvoet, voor allen ande-en Welke

§ 4. De Branding met de Moxa heeft ^, e e r [° ( j c aeri„iet het minste om de mertscheà af te Moxa g«-fchrikken, en hen vreesachtig te maken brandvan dezes werking niet te óndergaan. Ze worden ’brand zo langzaam, dat men naauwlyks '

Nnn eeyL