liber tertius.

7 ?

Ex his vero constat in quovis mixto esse du- similibus deliramentis & erroribus (in quos etiamplex humidum, nempe Elementale , quod est ex sonctis Patribus nonnulli inciderunt defectu do-vel aqueum vel aereum, quas ambo igni cedunt, ctrinae Mathematicae ) ex utroque Elemento uni-& in vaporem abeunt: eoque resoluto corpus in cum fieri globum sic probamus.Quae unica superfi -cineres abit, si quidem illo ut glutine Elementa cie sphaerica continentur unicum globum consti-in mixtione devinciebantur: tum radicale quod tuunt, at Terra & Aqua sunt ejusmodi: nam con-ignistyrannidem spernit, & m cineribus super- stat experientia vel observatione quod progredientistes remanet immortalis: quod ex eo probatur , a Septentrione recta in Austrum, nullatenus devi-quiaex cineribus discontinuis fit vitrum conti- ando ad ortum aut occasum sive Terra sive Mari »

nuum, ergo cineres ad hoc fluere necesse est: at 'nulla fluxio sine humore.

Porro humor est commune caloris & frigorissubjectum, circa quod praecipue occupantur ingeneratione & corruptione corporum, quodquea calore coquitur vel resolvitur, si fuerit resolu-bile, ä frigore autem densatur & congelatur sicongelabile sit. Soletque frigus vitales rerumbuntores principaliter invadere hostiliter, undeViventium senectus tandemque mors: ex quo fit,ut frigus pro viventium omnium maximo inimi-co habeatur.

Denique sicdtas exsiccat, coagulat, indurat-que soluta & humida, idque veicum calore co-quendo, aut evaporando ; vel cum frigore con-gelando. Unde infertur quod cum humidumaqueum in media Aeris regione congeletur, in-deque fiant nix atque grando, nereise est frigusTerras siccum, ibidem ä Terra effusum maximevigere, ut suo loco fusius exponetur.

Casterum hic notandum est , quod liquida ab-eunt in vaporem a solo calore, ut vaporosa in li-quorem a solo frigore. Dura autem vertuntur innaturam liquidam, vela calore liquante, vel abhumido dissolvente,utpatet utrumque in Metal-lis. At liquida & mollia exsiccantur 8t indure-scunt vel ä frigore congelante, vel a calore hu-midum coquente aut resolvente : ac in summa siattente spectetur quatuor primarum qualitatumoperatio, deprehendetur illam versariduntaxatcirca corporum solutionem & spirituum coagu-lationem: etenim liquatio est etiam q'uxdam cor-poris solutio. Atque de ipsarum qualitatum ef-fectibus haec pauca hic in genere su£siciant;maxi-mo enim physicas damno ista qualitatum doctri-na , quibus opus effet experientiis &c observatio-nibus in universa natura, huc usque plurimumremansit inculta apud Galenicos, qui nilhomi-nus vix ullas alias in natura vires agnovere praetercalorem, frigus, humiditatem & siccitatem, at-que diversos mixtionis modos sive combinationisgradus earumdem.

sive utroq; Elemento iter instituatur-semper aequa-libus spatiis itineris, aequaliter decrescit altitudoPoli Septentrionalis, quippe singulis quindecimmilliaribus Germanicis decrescit uno gradu : con-tinuo^; sub Terram vel Aquam occultantur quae-dam Coeliipartes prius vife ex parte Boreae,aliae ve-rsi prius non visae ex parte Austri, videntur quasi cTerra vel Aqua emergere: idque proportionalsterad spatia stineris;progrediens autem ab occaso rectaad ortum sine ulla deviatione ad Boream vel Au-,strum singulis aequalibus spatiis itineris, videbitstellas fixas ortum suum anticipare aequalibus tem-poribus , quippe singulis milliaribus quindecimGermanicis sub sEquatore stellae fixae ortum suumanticipant 4. minutis horae, & in aliis locis propor-tionalster ad latitudinem loci s quae nulla’rationefieri possent nisi Terra & Aqua unicum globumconstituerenr a Borea ad Austrum & ab occasu adortum,aut contra;idq; undequaque quandoquidemeade observantur ubiq; locorum Terrae vel Aquae.

Eadem Terrae & Aquae rotunditas probatur evi-dentissime in Ecclipsibus Lunae duplici ratione.Primo, quia Lunae facies perpetusi lecatur circula—riterab umbra globi inferioris Terrae & Aquae,dum Luna ipsom umbram ingreditur: Ergo globusipse cujus est illa umbra rotundus est; qualis enimest figura corporis, talis est figura umbrae quamprojicit, ut docetur in Optica. Secundo, quia Ecli-psis Lunaris initium,videtur eodem momento tem-poris äquibuseumque nationibus ipsa Luna videripotest;at eo momento Orientales populi plures nu-merant horas quam Occidentales sub eodem paral-lelo circulo degentes,idq; proportionalster ad ipso-rum populorum distantiam, quod fieri non posset,nisi Terrae & Aquae esset idem globus,ut supraostensom est de Solis 8 C Stellarum ortu.

Denique Navis ex Oceano redeuntis ad portumprimsi conspicitur mali summa pars, deinde media»tandemque post tempus navis ipso, quas primsi visofuisset,nisi tunc inter ipsom & oculum tumor Aquaerotundus fuisset interjectus:homines autem ex altoredeuntes Oceano ,ubi nihil videtur nisi Pontus Sc

Caput V.

Terra & Aqua unicum glohum eonfiituunt,

'pErrae superficiem extimam esse planam, tumAquae similiter, non modo credit ignarumvulgus, ob vastam planitiem visui apparentem interra atque mari; sed Philosophi etiam aliqui ar-bitrati sunt, ut Anaxagoras & Democritus. Alii! en £ m e * P a rte nobis opposita infinite proten-di, & quasi columna sustineri, nec in Aerefu-lpendi putaverunt. Alii utriufque Elementi su-perficiem lotundam quidem, & in Aeris mediopendulam fecerunt, sed unum Elementum alte-*o altius; Alii ambo Elementa constituere gemi-nos globos sibi cohaerentes, U t gemella cerasa exeodem pediculo pendentia. Explosis hisaliifque

Aether, Terramque appropinquantes primsi vidensmontium cacumina, tum urbiumcampanilia, tumsuccessu temporis urbes ipsos quasi socceffive ex A-qua emergentes; eademque experiuntur per Ter-ram ipsam itinerantes: quod tam ordinate non fie-ret,nisi Terra & Aqua unicum globuqi efficerent,

& earum superficies continuaretur. Adde quod Ar-chimedes lib. i.de his quae vehuntur in Aqua de-monstravit non solum Oceanum & alia maria, ve-rum etiam quemlibet humorem quiescentem habe-re figuram sphaericam cujus fit idem centrum cun^Mundi centro,

Dicetautemaliquisabsurdum videri Terram aseserere sphaericam cum visui pateat illam pluribusin locis,montibus altiffimis' ( tumere,& vallibus pro-fundissimis deprimi. Cui respondemus montes illosatque valles certo convincere soltem superficiemG L Terrae