184 UATURALIS HISTORIEE L I B. XVIII.

aiebat , neque fœcundiísimis locis insalubrem agrum pa-randum 3 neque effœtis saluberrimum. Salubritas loci nonsemper incolarum colore detegitur, quoniam assueti etiamin pestilentibus durant. Praeterea sunt quaedam partibusanni salubria : nihil autem salutare est, nisi quod toto annosalubre. Malus est ager, cum quo dominus luctatur. Catointer prima spectari jubet, ut solum sua virtute valeat, quadictum & positione : ut operariorum copia prope sit, oppi-dumque validum : ut navigiorum evectus vel itinerum : utbene aedificatus & cultus, in quo falli plerosque video ; se-gnitiem enim prioris domini pro emptore esse arbitrantur.Nihil est damnosius deserto agro. Itaque Cato, de bonodomino melius emi, nec temere contemnendam alienamdisciplinam : agroque , ut homini , quamvis quaestuosus,sit, si tamen & sumptuosus, non multum supetesse. Illein agro quaestuosiisimam judicat vitem : non frustra, quo-niam ante omnia de impensae ratione cavit. Proxime hor-tos riguos : nec id falso, si sub oppido sint. Et prata anti-

luberrimusJit , parandum. Quod AtiliusAtatissiis, agricolis majore cum auctori-tate suadebat peritus usu. Nam Pupiniapeslilentissmul & exilis agri cultoremfuisse eum loquuntur historia.

(7) Columelle , livre i , cliap. 3 ,

p. 18,

(8) Caton , ibid. Uti bonum coelumhabeat 3 ne calamitosum Jiet : solumh'onumsuâ virtute valeat.

(9) Au liv. 17 , _chap. 4.

(10) Caton , ibid.

(11) Caton, ibid. Caieto alienamdisciplinam temere contemnas. De do-mino bono colono , bonoque adistcatoremelius emfiiur . . . Videto x quàm mini-

mi instrumenti ,sumptuosusque ager ne.fiet. Scito idem agrum 3 quod hominem,quamvis quastuosus fiet ,fi sumptuosus'erit j relinqui non multum.

(iz) Caton , ibid. &t Varron, liv. i*de re rufi. chap. 7. Ce dernier s’ex-prime ainsi : Cato quidem gradatimpra-ponens , alium alio agrum meliorem di-cit esse in novem discriminibus : quod fitprimus j ubi vinea postant esse bono vino& multo : secundus , ubi hortus irriguus :tertius 3 ubi salicla : quartus , ubi oli-veta : quintus 3 ubi pratum : sextus ,,ubi campus frumentarius : septimus 3 ubicadua sylva: ociavus 3 ubi arbufiumnonus 3 ubi glandaria sylva. Scrofa :Scio x inquit 3 scribere illumdsed de hoc,