1 2 Inleiding tot de algemeene Géographie ,

Nicolaus Copernicus(o), en de Kardinaal Ciisanus (p), welk gevoelenby alle verstandige in de konst zoodaanig is doorgedrongen, dat deuitsteekende Wiskonstenaar Chrijliaan Huigens daar van zeid, dat alhet geen ’t welk tegen ’t loopen van de Aarde ingebragt word „ door„ Galilaus (f) Keplerus ( r) Gajsendus, (sj en veel'andere is beant-„ woord ; door welker aantooningen de Zwaarigheeden die nog„ overig waaren der maate zyn weggenoomen, dat thans ter tydj, alle Sterreloopkundige, indien zy niet van een al te traag ver-„ nuft, of uit menfchelyke overheering al te ligt geloovig zyn:„ zonder de minste twyffeling vast stellen, dat de Aarde draayt,,, en een van de dwaalsterren is (t) : " voeg hier nog by dat doorde loop der Comeeten aan deeze Stelling eene nieuwe kragt gege-' ven werd. (v)

6, Hos de Aarde de Planeeten en Comeeten om de Zon loopen.

De loop De loop van ieder geschied in een Ellips of Ovaal, het eene brand-Aarde 6 punt is de Zons Centrum, de beweging daarvan kan men aanmer-dePia’ ken, als of die te zamen gesteld was uit twee andere bewegingen:eiTco- ás eerste is de regtliniefche, waar meede de zelve tragten te loopenmeeten volgens de raaklynen van de kromme, die ieder befchryft: de twee»de is die de welke de voornoemde lichaam en na de Zon trekt ; enin ’t gemeen de Centertrekkende kragt genoemd word, over de wel-ke de beroemde Newton vraagt of dit niet zou kunnen voortkoomenom dat de middel stof {Milieu etherée in’t Franich) in de Zon, Ster-ren , Planeeten en Comeeten veel ylder en dunder is, als op de plaat-,zen daar buiten, (x) Het gemeen Centrum van de zwaarheid ruft,

dog

à gemeïden.Paus, blykt dat hy zelfs van dat gevoelen was, Vallemont in zynSphei-e du Monde, verhaalt dat Mr. Godeau in zyn Histoire de l’Eglise vm. SiecleLiv, I, Artic. 43, pag. 294, Tom. 5, schryft dat de gemelde Censure meer Politiekals Apostoliek was, Evenwel is 'er een Decreet, waar in men vind, de RoomfcheKerk staat toe, dat het gevoelen van Copernicus ten opzigc van ’t Draayen der Aardegebruikt en geleerd word, onder voorwaarde van het aan te merken en.te leeren,als een hypothese, vid. Decret. n , Sacra Congregat. Indicis, pag. 214. & 215 ,Rom. -667. Vallemont , la Sphère du Monde, pag. 334.

(0) Revol., Lib. 1. (p) De Doctrm. Ignor. Lib. 2, Cap. n.

(q) Systema, Costnicum. (r) Epitome Astron. Coperni.

(j) Tom. 3, de motu impreffo à motore translate," van pag. 478 tot pag. 563.,

(t) Wereldbeschouwer, pag. 18, volgens de vermaling van A«ö«r.

(î>) Newton , Philos. Nacur. Princip, Mathem., pag. 478, Amst. 1714*

(x) Traité d’Optique, pag. 494, Amst. f720.