D I SS ER TATIO
ductis paitibus expansio contingit,qa# quoniam conlcquitur amplia-tionem potorum , dilatatio appella-tur. Si in calore conlpicuus cstetalter motus, ci jus reterente Hatneliomeminit Volthulius,id est reciprocus,hic suam radicem haberet in pe»turbativo ; scilicet cum hic ex om-nibus generis directionibus coalescat,id est öc ex iis, qu# extra vergunt, &quae inttb , & imposlibile iit ut ha:illis setnpcr at quales sint , cumpraevalent extrorlum vergentes ex-pansio & motus ad extra sit, cumvero praevalentia est penes eas, quaevergunt introrsum , iuccedit re-strictio potius, seu minor expansio,quae per modum retrocessus intel-ligitur.
Cum igitur ex his sibi invicemalterne iuccedentibus morus recipro-cus componatur, sequitur motumhunc caloris reciprocum, quatenusetiam calori cssmtialis foret nonpotius accidentalis , non este quiddistinctum a perturbato , sed ejusinaequalitatem quandam , illi con-stmilem, quae in motu flamm# in-crescentis & decrescentis con-spicua est.
Verum tamen sive motus Hujus-modi reciprocus calori sit essentia-lis, sive, ut probabilius, accidenta-lis, id constat, non este motum di-stinctum ä perturbato ; & cum ex-pansivus , licet essentialis , sit qjiiddependens ä celeri, & perturbato,nulla videtur este necestitas determi-nandi motum actionis calorificae per.a J ,as i quam per has Binas postremasdifferentias , praecipue cum ad expli-cationem effectuum, & phaenome-norum illae abunde sufficiant.
CMJINTA. 5:4 r
Qnrmurnvis autem fatis (sse vi-deantur celetitas & perturbatio addeterminandum motum calorificum,non videntur tamen totam com-plecti essentiam caloris ; quaelibetenim actio suam determinationemrecipit non a motu tantum , seuab agente, scu, si ita loqui malis, in*strumento ; Quemadmodum etenimmorus, quo ferra reciprocatur , nonsufficit ad fer rationem efficiendam ,nisi ferra debil# figur# sit, ita Scmotus , licet celer , & perturbatus,nisi insit particulis idoneis, non latisest ad producendos effectus r . quicalori tribuuntur. Hinc ur postre-mo definiatur hujusce actionis es-sentia , circumstanti# materi#, inqua motus calorificus concipitur,perpendi debent.
Et primo quidem, cx quo moti»perturbatus requiiirur , sequitur imuno eodem corpore esc non poste;idem etenim corpus inter se oppo-sitis lationibus, quales in motu per-turbato oportet intefligere , ferrinon potest. Galor igitur non estactio unius corporis, sed plutium.Ulterius, haec pium corpora molesensibili. pr#Jita esse non poliunt ysecus. & per tactum , & per visum»tum ipsa , tum eorum motus di-stingui pollent, quod Falsum. Ita-que motus calorificus erit in pluri-bus corporibus, seu, quod idem est,in aggirie corporum insenfibilium,id est ccrpuseulorum $ & prosecto»,ut intclligamus exilitatem vix menteconcipiendam corpusculorum , quaemotu calorifico aguntur satis-est fi intelligamus eorum magni-tudinem proportionatam este opor-terc producendis effectibus ea--V U $ Ioj&