L. I. M.COLVMELLAE L I B. V. C A P. I.

53®

erratum, cuius scientiam mihi non vindico. Sed vt " ad rem redeam, modus omnisareae pedali mensura comprehenditur, qui digitorum est * xvi. pes multiplicatus in pas-sus , & actus, & climata, & iugera, & stadia, centuriasque, mox etiam in maiora spatia,

5 procedit. Paßlis pedes habet v. Actus minimus (vt ait M. xx Varro) latitudinis 'J pedesquatuor, longitudinis habet pedes o xx. Clima quoquo verius pedum est lx. Actus qua-dratus vndiquc finitur pedibus cxx. Hoc duplicatum facit ingeram, & ab eo , quod eratiunctum, nomen ingeri viurpauit z : Sed hunc actum prouinciae Baeticae " rustici ac-nuam h vocant : iidemque c triginta pedum latitudinem, & c L x x x d longitudinem por-

6 cam dicunt. At Galli candetum appellant in areis vrbanis, spatium centum pedum, inagrestibus autem pedum c l. quod aratores cadetum e nominant : semiiugerutn quoquearepentiemf vocant. Ergo (vt dixi) duo actus iugerum efficiunt longitudine £ pedum c c x l,latitudine f pedum cxx. quae h vtraeque summae inter ' se multiplicatae quadratorumfaciunt pedum viginti octo millia & octingentos. Stadium deinde habet pastus c x X v l tid est pedes d c x x v, quae m octies multiplicata ” efficit mille pastus, sic 0 veniunt quin-

7 que millia pedum. Centuriam nunc dicimus (vt idem Varro ait) ducentorum 00 iugerum

mo-

VARIETAS LECTIONIS.

u) vt abest I.B.R. x) est deest I.B.R. xx) magister L. y) latitudinem P. z) vsurpabit P.a) leticae L B. R. bethicae P. b) agmiam L. I. B. R. agnam I. I-St. agnuam Goes. e) Itemque Goes. I. B.R. d) C x X V I. B. R. C L X X V P. C X X X L. e) candetum L. I. B. R. 1.1. H. A. G. f) arepenne I.B.R.g) longitudinem L. I. B. R. in longitudinem L. f) latitudinem I. B. R. in latitudinem L. h) quaevtraeque om. P. i) in I.B.R. 1) CXXXV Gr. m) quae ouiitt. P. mensurae ins. P. I. B. R. n) mul-tiplicata oin. I. B. R. mensura Goes. o) sunt passus is veniunt P. 00 ) numero infer. I. B. R.

NOTAE VARIORVM.

r, 4 Q_v I DiGiTORVM EST) Synefis(cuius exempla plura dabit Index noster) ad pedemrelata.

i, JVt ait m. varro) Haec verbahodie non leguntur in Varrone, bene tamen se-quentia, vnde coniicimus, quaedam ibi abefle.Dej caetero conferat hic lector Goesium Ind.Agrar. v. Altus. Schoettg. Ridiculus estlibrarius Gips. qui hic Magistrum nobis Varronemcum liripipio, vt infra S pr. 4 Magistrum Catonemcommentus est Scilicet nihil noni erat illis ho-minibus, (vide mihi speciminis cauta Gesta Ro-manorum cum applicationibus moralistatis) Magi-stri summis honoribus ornare Aristotelem, Gale-num, & quicunque placeret.

1 , 5 A c N v A m) Vid. ad Varr. 1, 10,2.

i, ; c l x x x) Ifidorus Orig. i;,qui ex no-stro sua fuwlit, & Auctor antiquus de limitibusp. 291 qui sua habet ex Isidoro, legunt L X X x.quod mihi melius placet, quia etiam in Lipf le-gitur, c X X x, ita vt numerus centenarius proquinquagenario ponatur. Schoet tg. Tan-to facilius a dentiar viro Cl. quod alioquin me-tus est ne spatium, quod porcamvocant, simile fiattemplo illius equitis, qui cum mille passus longi-tudini tribuisset, latus illius fodiente Seruo, cor-rigendi mendacii causa vmim modo affignauitpassum latitudini.

1 , 6 Candetvm) Ifidorus & Anonymus

adiicunt etymologiam, quafi eentetum, a centumpedibus. Schoettg.

I, <5 [Q_v OI) ARATORES cade-TVM nominant] Candetum etiam Ifi-dorus & Anon. Hic ita legit : Quadratorum iu-ftum candetum vocant ; quae etiam agnoscit Go-thofredus in Variis Lectionibus Isidori, ita ta-men, vt pro quadratorum legat quadratos. Vndeputo Columellam nostrum legisse: Quod aratoresiustum candetum nomini nt. SCHOETTG.Quidquid sit de origine & scriptione vocis, illudcerte apparet, posteriore loco, quam aratorumvocem vocat auctor, aliter scriptam este, quampriore: vt si candetum Gallorum ordinaria voxsit, non ita aratores, sed cum inflexione aliquavocauerint. DeCI. P O N T E D E R A E sententiaverba haec plane de margine, vbi quid Galli cande-tum appellarent, adnotabatur, defluxerunt, quareetiam includi indimus.

r, 6 Arepennem) De huius vocis ety-mologia non fumus solliciti, quia vel Gallicaest, vt scribit Columella, vel Baetica, vt Isido-rus cum Anon. quorum linguas hodie, non cal-lemus. Vide tamen, quae habent Salmasius adSolinum c, 37 p.481. Car. du Fresne in Glossario,&Goesius in Indice Agrario. Se HOETTG.Arepennem f. arpent hodieque Gallorum vocemagrimensoriam esse, nemo est qui ignoret, dfeeainquidem, quae iugero Romanorum respondeathoc etiam nomine, quod verba inde formant alia.

b 7