DE USU RATIOCINII. zsl cap. r.

tis agilitatis 8c dexteritatis , ut valeat eaSomnes inter sese conferre, ac de iis velo-cissime & longissime ratiocinari ; erit isquidem mente prtellantissimus, sed non mi-nus inter philosophos censebitur, quam in-ter historicos censeretur , qui Romanensesomnes historias mente haberet comprehen-sas, narraretque disertissime, mundi inierimHujus rerum ignorantissimus. Nempe nonrealem, sed phantafticam haberet cognitionem.

Inter homines autem non ii magnitudinementis celebratur , qui ingenio plurimum 8cphantasia potest; sed qui realium idearum,res scilicet extra nos existentes referentium;habentiumque effectus reales, magnum sibipenu instruxit: qui quatenus hujusmodi ideaeobjectis suis congruunt , aut ab iis distant,didicit: qui ex relatione idearum istarum,rerum quoque ipsarum novit relationes ;qui, dum de his ratiocinatur ideis, scit, se,quod de ideis conclusit, de rebus ipsis con-clusisse : uno verbo , qui non tam in intel-ligibili idearum mundo, quam in ipso ver-satur mundo rerum. Haec dicitur cognitio-num realitas. In ea laborare philosophus de-bet. Ea quo erit major , majorem efficietmentem Sc solidiorem. Quocirca ut qui ve-ram amat humanarum rerum historiam,con-fictas Romanenses fabulas non consectatur;ita qui veram optat scientiam , non phanta-stica (ystemata & hypotheses arbitrarias, sedreales persequitur cognitiones.

4* 19 . Dicet aliquis , non ergo uretur U-seientjisphilosophus ad meritis magnitudinem feien- abstractistiis abstractis, veiut Geometria, Arithme- uten ** um *tica , Algebra , Ontologia ? At id & gra-vissimorum hominum consiliis, & experien-