HISTORIE VAN JAPAN.

46)

pit doopenzy in deoly van het zaad van ; uytgezondert zyn, cn die een byzondcreSesam urn , welke plant in menigte in haa- ! gezegenden invloedt van de Hemelen enre akkers groeyt, en hier mede branden j Starren hebben , waar door de krachtenzy de huyd op de gancenc wyze. Ik • van dezen plant grootelyks aangegroeic

heb aangemerkt,dat de Malayanen ,de 'Ja- zyn. Deze dagen zyn de eerste vyf invanen en de Siamhen dit pit gebmyken in J ' sJ ~ T’t verbranden hunner Lyken, welke ge-woonte ten hoogsten waarfchynlyk is,dat ook onder verscheide nabuurige vol-,keren in gebruyk is.

Verder over de Ganges voortgaande

over deGanges.

de Ooster- zullen wy daar vinden een ander uytste-schenatiën kend brandmiddel, veel hooger te schat-ten dan alle de andere, en zeer veel gc-bruykt by de Chmeesen en Japoneescn.DezetweeNatien haaien desl'elfs oorsprongaf van dealoudstetyden,en wenden voor,dat het langen tyd bekent geweest is voorde uytvinding van de Genees of Heel-kunst, en dat gcvolglyk ’t gebruyk i.vandit middel overvloedig onderfchraagtword door een langdurige reeks van on-dervinding, van zo veele Eeuwen. Ditoude en zo zeer geprefen brandmiddel is"bekent onder den naam van Moxa , nietalleen in China , maar in alle andere Land-schappen, alwaar de geleerde letteren entaal der Chineelen bekent zyn, gelyk inJapan , Coraa , Qu 'mam , de Luzm of dePhilippynse Eylanden , het Eyland Formosaen de Koningryken Tonquin en Cotsynsi-na. Myn tegenwoordig oogmerk is omeen beschryving van dit brandmiddel* te

f even , my zelf vleyende dat de Lezeret lichtelyk zal ten besten duyden, indienik in plaats van de Chineesche naaraen,welke ik zeer wel weet, dat het welge-valligst zouden voorkomen, de Japan-sche bewoordingen gebruyke, ’t welk ikniet gedaan heb enkel om dat ze gemak-kelyker zyn , maar voornamentlyk, omdat ik zelf een geruymen tyd in het Landverkeert hebbende, dezelve my beter be-kent waren.

§. ^.Moxa is een zachte dons,of vlasch-achtige stostè, afchgraauw, cn zeer lichtvuur vattende, hoewel langzaam bran-dende, en met eene matige hitte, zo datmen ’er naauwlyks eenige vonken zietuytfpringen, tot dat ze volkome verteertis tot alfche. Ze word gemaakt uyt dedrooge bladeren van de Artbemifïa vnlga-ris latifolia , gemeene byvoet met breedbladt, dewelke afgeplukt worden als deplant zeer jong en teder is, en wordendan een geruymen tyd in de open luchtgehangen. Na het zeggen der Japonee-sen, zyn allé de tyden niet even goedtom de bladeren te plukken,, tot het ma-ken van de Moxa, maar dat het alleenlykgeichieden moet op zodanige dagen, diedoor de Starrekundigen tot dat Einde

Bereydingvan deMoxa.

de vyfde Japanfche maand, Gonguatzgonitzby de Inboorlingen genoemt, dewelkevolgens de Gregoriaanfcbe Almanach over-eenkomt met het begin xmjuny , en sovn-tyds, doch zelden, met het einde van May.

Want gelyk ik elders gezegt keb", de Ja-poneefen beginnen hunjaar met de nieuwemaan, die ’t naaste voorgaat de Lente E-ven-dag-en Nacht. De bladeren moetenvroeg ’s morgens worden geplukt, terwyl’er den dauw noch oplegt, en dan moetenze worden gehangen in de Lucht aan dewestzyde van het Huys, tot dat ze volko-men droog zyn. Naderhand legt menzeop de vliering, en men moet letten, dathoe ze ouder zyn, hoe teerder en zachterdons men van dezelve krygen kan, omwelke redenen sommige dezelve tien jaa-renbewaaren. De verlche en jonge byvoetword door de Japoneesen genoemt 7 utz ,en als ze volgroeit is tot volmaaktheidnoemen zy ze Jamoggi. Ik kan hier nietnalaten aan te tekenen, dat het’t gebruykis zo in China als in Japan , dat de men-1 fchen veranderen van naam, wanneer zybejaart worden, of tot eenig merkelykampt zyn verheven. Op gelyke wyzcworden dikwils verscheide naamen gege-ven aan planten (om niet van andere din-gen te melden ) volgens haaren verschei-den staat van volkomentheid en verschil-lende gebmyken. Het is de waarheid,dat deze verandering van naamen onsverschaft een klaar en onderscheide be-grip der dingen, zo als zy zyn op haareverscheide tyden, en in haare verscheideveranderingen, maar aan de andere kant,worden de naamen der dingen daardoorzo vermenigvuldigt, dat men werk heeftdie alle te onthouden. De bereyding vande Moxa is een zaak van weinig kunst ofmoeite. Voor eerst worden de bladerengeklopt met een stamper tot een grofsoort van vlasch, en dan met beide han-den gewreeven ,tot dat ’er de harder ve-zelen uyt zyn, gelyk ook de harder vlie-sige deelen • ’t welk geschied zynde blyst’er alleen over die zachte, fyne gelyk-reedige en zo zeer gepreiene dons,welke de natuur medegedeelt heeftaan de Tonsie Byvoet, voor allen ande-ren. Welke

§ 4. De Branding met de Moxa heeftniet het minste om de menschen af te Moxa ge-schrikken, en hen vreelachtig te maken brandvan dezes werking niet te ondergaan. Ze worden ,l.brand zo langzaam , dat men naauwlyks ^ktens *Nnn eeni-