Dissert. t.

in omnibus scie*iiis enidiuliuni.

teste Trlthemio,cui cöcinitT rib-bechovins, &

Langiiu*

joachimus Va-dimus ,

10 STUDII PARTIUM, &c.

torica, Poesi, if in ceteris omnibus Saecularis litteraturaescientiis eruditissimi haberentur . Ex his multi non solum inRomana lingua dolii erant, sed etiam in Hebraica, Graeca ,if Arabica periti ssmi , quod ex eorum Opusculis facile di-gnoscitur : quamquam vitio scriptorum , ( notet Cenmus ) quia primaeva institutione praeceptorum paullatim degenerarecoeperunt , pauca exemplaria nostris temporibus emendata re -periantur . Hoc testimonium a Trithemio petiit Tribbe»chovius, {a) ut quam caute & perite Benedictini in stu-diis & litteris versarentur, ostenderet , ad quod & hoc ad-didit Paulli Langii : Priscis temporibus , inquit is , (b) utpote Caroli Magni, if Ottonum, dum Ordo noster EcelefiantDei mirum in modum dolirina if santfinionia inluflraret »studium sapientiae permaxime in eo viguit . Et haec unicafuit , if maxima caussa » quod Monachi eligebantur in E*piscopos . Tunc equidem litterarum gymnafia erant in Coe-nobiis , if potissimum in celebratioribus Abbatisteriis , Fui-denfi videlicet, Hirsseidenst , Corbejenß , Uveiseburgens , Pru*mienst, Tuitienfi, Gemblacenfi, Hirsmgienfi, if Trevirenfi;tacendo de Italiae, Hispaniae , Galliae , ceterarumque Pro-vinciarum, praecipue Cafinenfi, Cluni ac enfi , Floriacenfi, ifst milibus fiorentiffimis Coenobiis, in quibus Monachi if Ab-bates claruere in omni scibili dotlisstmi, qui if multa prae-clara ad utilitatem legentium, if fidei defenfionem carmine ifprosa ediderunt Opuscula, quae usque- in praesens exstant , if

exstabunt in salutem per saecula credentium . Praeter

Romanum vetusti (fimum , if Paristense tunc novum , ut poteCaroli Magni- jussu opitulamine & auctoritate per nostros Mo-nachos fundatum , nullum in Historiis aliud universale legimusexstitisse studium . Floruit itaque illa aetate sapientiae inCoenobiis studium . Proinde Reges , if Principes . ceteri queNobiles ad discendum Dei timorem cum litteris liberos suosMonachis intra claustra tradiderunt instituendos . Quorum ple -rique manentes sub regularis disciplinae nugiflerio in viroscreverunt findi (fimos , ahi per parentes revocati moderato-res Reipublicae strenui if prudenti ffimi faSi sunt . Si autemBenedictinorum auctoritas fatis apud Cenniura hac in re pon-deris non haberet , ah inferis locupletiflimum testem exci-tabo Joachimum Vadianum Haereticum, qui ita ait: 00Jn Praesule duae res potissimum spe (labantur , pietas & e-

rudi-

(a) Dj Dod, Stbohst. (bj In Chron. Citii . (c) Ub. i. fc Colleg. & Momst. Girrn*

i