r

£& <$*3? Sfcfeä? Cfcfei?

CAPUT PRIMUM.

De Juris Canonici Nominibus ac Definitione,

I. TUS Sacrum, quod ex divinis oraculis, atque Apostolorum prarceptis,I institutis, ac traditionibus derivatum, legibus, decretis & responsisper eorum successores editis constitutum est, variis nominibus designatur.Modo enim Canonicum , modo Eccleftaflicum , aut Tontificium nuncupa-tur. Sunt & qui Theologiam Canonicam , vel Traft icam vocent; quarumappellationum originem causasque non absurdum fuerit paucis inquirere.

II. Et Juris quidem vocabulum, ciim pluribus modis sumatur apud Ju-risconsultos [a]', accipitur hoc loco pro Arte aqui& boni. Jus enim est di-ctum, quia justum est, ut docet Isidorus Hispalensis Episcopus [ b J.

III. At Canonicum procul dubio appellatur ä voce Grseca, Kam 1 , qua;Tegulam significat: & proprie quidem de Regula dicitur, quam in operibussuis, ad lineas recte ducendas, aut explorandas, adhibent artifices: trans-late ad pr^eepta morum ac disciplinarum porrigitur .

IV. Hoc autem Graecorum nomen nonnulli apud V. Cl. P. Gassendumamicum & collegam quondam nostrum , eruditionis nomine omnibus no-tum [c] , ab Hebrso nJp kaneh deducunt ; quod deflexum ä radice HJp

kanah (id est acquisiit , ac poßedit) Cannam [ea calamum sonat ; sumiturquepro mensoria arundine; ut & vox, Cane apud Occitanos,& Provinciales. Etvero quX acquirimus, quaquepossidemus, sive mobilia sint,ut panni, te-la &c. sive immobilia,ut agri, eorum quantitatem, hujusmodi fere menso-riis instrumentis investigamus, atque cognoscimus. Accipitur etiam He-braicum illud nomen pro osse cubiti, sive lacerto ; non secus sculna, cubi-tus,pes, plerasqueapud gentes, tam pro parte corporis, quam pro certamensura dicuntur, qua ratione Graci quoque, tw-ns vix», id e(t eodem cu-bito, proverbiali quadam loquendi figura, usurpant pro eo quod est eademmensura metiri. Sic etiam &Gracis, K^sii' & rtjj? kaneh Hebraris virgulam,

seu examen ac stylum trutina* significant: & apud Homerum Ktwav ad textri-nam traductus, pro radio usurpatur, quo fila diriguntur, & subtegmen sta-mini inseritur.

V. Canonum igitur titulo, ut observavit Matthäus B1 astares Gracus Mo-nachus [d], Prisci Ecclesia; Patres suas nominarunt constitutiones, figuratadictione usi, & metaphora petita a ligneo illo instrumento, quo in lignis autlapidibus dirigendis uti consueverunt, qui mechanicas artes tractant. At-que ha;c Canonis appellatio, eodem teste, ab aliis quoque est usurpata, Phi-losophis nimirum, atque imprimis Dialecticis ; Medicis deinde, Gramma-ticis,iisque , qui harmonias cantuum composuere, & ab iis, qui leges civilesordinarunt. Ha;cutpleniusintelligantur, haud extra rem fuerit, ejus vocisvarias significationes percurrere.

VI. Enimvero generali acceptione , in usu est vox Canon pro norma sivepreeeepto, ad quod opus quodque exigitur, tum in liberalibus, tum in me-chanicis artibus. Inde Musica pars ea, qme vocis longitudines aclatitudi-

A i nes

I. Vortu jurisCanonici nomi-na.

z.TV/wjö jus,*^est bonum & x-quum, aut arsteqni & boni -a L. i.penult.&ult.Dig.de just.& jure .

b Lib. f.ety-tnol.rap.j.z. Canonicum aCanone, seu re-gula .

4 . Canonis no-men forte ab He-braico kaneh.c Tom.i.Com-mentar. ad lib.io.Diogen.La-ert. de Doctr.Epicuri.

y. Variesumiturin artibus &•scientiis .d In pr.efar.suiS.yntagmatis .

6.Tra cmniuni-bus frxceftis -