?96 Bibliothecas Theologica,Lib.i.C ap. 'VI.

abundi est praestitum . de caeleris etiam prospiciat, quod quanto tst difficilius»tanto majoris gloriae ostendit campum.

Occiden- In occidentalibus Ecclesiis initium fecerunt L-ki«-e, cui, quid debeamus,

tales. gi'ffino praesertim, ^rabiofio , Hieronymo &c. (upra indicavimus Illud notan.

dum est,Commentarios Latinorum veterum plerosque, fidei quäm textus ori-ginalis majorem observare Analogiam : illam enim pauci admodum, ut dcbuiLsent.religiosd fuerunt secuti. Postea,cum Latina Lingua vernacula quidem estedesijstet, authoritate tamen Pontificis & Ecclesiae Romanae in peragendis sacrisadhibita fuisset, L. tinae sive Romanae Ecclesiae doctoreS suos etiam illa Linguadederunt Commentarios. Germani ante Reformationem pauca scripra exege-tica dederunt. Theologorum Viennensium conciones Passionales Germanicae MstI& Tauleri Sermones in usum publicum descripti,hinc inde in coenobiis, &Mo.nasteriis asservabantur. Post Reformationem vero universa Ecclesia Euro«paea commentandi labores cum conatu & successu aggressa est:

Et plerique quidem propterea Latinam etiam retinuerunt Linguam, quod,inter doctos recepta, medium illa esset,quo fieret, ut omnibus per orbem Lin.guae illius peritis innotesceret, quidquid omnibus etiam erat scriptum & conce.ptum. Germanica Ecclesiae, essi paulo serius ad Christianismum admisfe, gla«ciem fregerunt ut Reformationis , ita pia; & solidae in S Scripturam medita-tionis. Erajmui Roterodamus docta sua paraphrasi mox & Germaniam eruditamsibi devinxit, & alios vel ad translationem scripti Latini, vel idem studium pro.vocavit. Secuta enim postea Reformatio hoc ante omnia egit , ut suaderer,Dei voluntatem revelatam solum S. Sc. Canonicae libris contineri i ad eam ergoceu normam recurrendum , quoties curvas suas hypotheses mortalis obtrude-ret Quo obtento , perspicuis Commentariis, & explicationibus familiarisilla debuit reddi. A duabus hoc potissimum Ecclesiijs $eScholis expectandumtum erat, Tigurina 8i EFtUebergenfi zuinglus in hoc genere studiorum felicissimus,sed aliis impeditus magis necestäriis occupationibus , lampadem successoribnsreliquit & Collegis, Pellicano, Bibiiandro, Bullingero, Gualthere, qui. quidin hac palastra praestiterint, in Schola noüracarolina, ejusque de TigurinorumBibliotheca , appendice , ostendimus. In Wittebergcnfx Academia rem prope,modum novam fuit auspicatus Philippus Mclanchthon, qui. impulsore Luthero,postquam Erasmi paraphrasis prodiisset , ad hoc scribendi genus se accinxit,ut ostenderet, non lireram tantum, sed & Spiritum,id est, verum sensum,quodin Erasmoiiti desiderare videbantur, investigandum. Primus hic labor ita pla-cuit Luthero.ut omnibus eum Scholasticis praetulerit, Memorabilia sunt ver.bi ejus, annotationibus Melancb. An. Clv 1 51 5. Argentorati impressis, praefixaEgo, inquit . quodimpit T homißj.ßo 7 horn& mendaciter arrogant,ftilieet » neminem ßripßße mehrn in S. Paulum , tibi vere tribuo , &c±