quadam Interpretibus oboriantur, altero quoque medio, Scripturarum nempe diligenti& accuratàcollatione eft opus. Sicuti nempe iter facientes, càm vieipfisinterclu(z funt& obfeptae, aut in loca fa-lebrofa inviaqueincidunt hincindecircumire& ad latera declinarefolent, liberioremque& facilioremtranfitum quaerere: ità cum in Sacrarum literarum curfü falebrae nobis objiciuntur, non retrogredien-dum, neque etiam mordicus& pertinaciter illis locis inhaerendum, aut violenter perrumpendum, fedcauté in illis circumfpiciendum,& ubi fimiles res, voces, phrafesdue contineantur, prudenter obfer-vandum. Ita enim; quain unoloco difficilia& impervia nobis videbantur, ex collatione cum altero,vel ob magis perfpicuam rerum enarrationem, m ob res nobis notiores, vel ob alium& facilioremvocis phrafeosque ufum, vel denique ob alias cauffas; planifsima nobis redditum iri, experiemur,Hoc ftudium commendat nobis Chriftus apud Johannem; his feu indicandi feu imperandi verbis,Epsovivremig opas. Vult enim docere, Sacras literas non primoribus duntaxat labris deguftandas, autleviter& per tranfennam infpiciendas, fed accuraté perfcrutandas, maxima, minima, SEU HndR conefideranda, penfitanda, p ACE) utpote in quibus ne unicum quidem Jota, aut apex minimus fru-fixa eft pofitus... Hoc ftudio nobilitau funt in Apoftolorum Actis à Luca Beroeníes ,. quód fuerint| xal ipépoo aiaxe von mis peus à£i om Eras, quod fine dubioex mutua locorum collatione ab ipfis.factum fuit. Haec vera eft& legitima, imó haec unica eft Sacras literas folide interpretandi ratio.Hincnulli meliores, quà Veteres; quà recentes, Scripturarum fuerunt Interpretes, quam illi, qui Lin--guárum Originalium peritiá fucruntinftruéti,& Scripturam per Scripturam fünt interpretati. Et hiipfinunquam meliores, quàm ubi huicvizinfiftunt."l'eftes(int é Veteribus Origenes& Hieronymus,qui tanto magis in hoc interpretandi genere palmam reliquis Patribus praripuerunt, quanto majorelinguarum peritià praeditifuére.. Hiipfi vero aScripture& fenfusliteralistramite deflectentes,& ad AI-legoriasrecedentes, quantopere(zepé aberrant? Inter Hebraeos nulli funt meliores quàm Mepbarefchim,h.c. Bimplices Scripturarum Expofitores; qui partim ex Linguze proprictate, partim exlocorum colla-tione cas illuftrárunt. Inter quos prae caeteris eminet R. D. Kimchi Hifpanus, omnibus hoc nominesmeritó commendatifsimus. Econtrà quàm vani, quàm ridiculi funtipforum Darfibanim, qui literamxelinquentes, inani Allegoriarum fumo Scripturis tenebras potius rie quam lucem inferunt.Quemadmodum viam regiam deferentes in avia facilé conjiciuntur:/(ic à Benfu Scripturarum regio;deflectentes, verum illiusintellectum amittunt. Summé proinde neceíffarium eft, ut,qui velinScho-. -lisvelin Ecclefiis Verbi Dei Interpreteseffe volunt,& Linguarum(int periti,& juxta exemplum ApolliAlexandrini dlwemi cj mis 5e Qs, vel ut Efra, Scribae veloces in Lege Dei.E. Quandoquidem autem nec linguas illas hodie cum lacte materno fugimus, ut eas ine inftitutioneintelligere, nec eà memoriae felicitate donati fumus, ut corum omnium quae legimus, meminiffe,& inquibusvis difficultatibus, aut quaeftionibus incidentibus recordari queamus, commodis utrinque opuseft fübfidiis. Huc fpectat praefens Concordantiarum(liceat enim recepto uti vocabulo) liber, ermfeliciter in Veteri Inftrumento praeftat,& tanta cum perfectione ac jucunditate, quantánullus in huneufque diem in tanto Librorum, Lexicorum& Commentariorum numero. Nam ad Linguas eas; qui-bus Veteris Teftamenti libri funt exarati, addifcendas, vicem praftat Dictionarii& Grammatice, queeduo funt praecipua ad Linguas difcendas adminicula. Dictionarii, non vulgaris, fcd. abfolutifsimi&erfectifsimi. Omnes enim& fingulas exhibet voces flexiles& fignificativas, tam Hebraas; quàmChaldzeas, quaecunque in Vet."Teft. extant, unà cum vera& genuina illarum explicatione Latina, quodnullus Lexicographus hactenus praeftitit. Tentatum fuit quidem in Thefauro Sanctis Pagnini utinco non folüm fingula radicescarumque derivata fed& fingularum formarum, fub quibus reperiuntur,

exempla quaedam extarent. Sed longe ab effecto fuit conatus. Grammaticae vicem raftat ,non qui-dem per praecepta, fed quoad ufüm ratione Methodi. Voces enim fingula fccuncum proprietatemipfarum Creep e quen difpofitz, co ordine; qui in praeceptis Grammaticis eft praefcriptus& ob-ervatus. Unde vel ex ipfo T ORO cujufque loco, ejus tormam& ftatum ftudiofus Lector poteft di-nofcere.. Ad Scripturas autem conferendas mirificum& illuftrem valdé praebet ufum. Sic infervitgno Indicisabfolutifsimi inquo quemvislocum quarum quis poteft invenire. Si vox, fi phrafis du- -

biaoccurrat, ad aperturam Libri 1 licó fit manifeftum, num& ubialia fimilis in Scriptura reperiatur.Quin& Commentarii inftar eftíelectifsimi, aut Verfionis Bibliorum integrae& perfectae.| Inter Com-mentatoresilli habentur optimi; qui diligenter Bcripturam ex Seri ptura, adductis parallelis locis,illu-ftrant. Et tamen illi, ad resquàm verba magis refpicientes, latius aliquo modoid faciunt ,&multanon-yaropraetereunt.. Hic ad fingulas voces praeter Interpretationem Latinam ,omniaac fin gula annotan-tur loca,in quibus illae occurrunt. Et cum Concordantize nihil aliud fint, quàm Bibliain partes refo-luta, dum hic(ingulee partes funt expofitae"fimul univerforum Bibliorum Interpretatio eft compre-henfa. Tandem ctiam ad Scripturam Sacram incorrupte& intemerate coníervandam; perfecta. eftMafora. Tantus fuit olim prifcorum Hebrzorum erga Verbum Dei zclus,tantum ftudium, utinter€os cxtiterint, qui omnes cjus literas& voces accurate numerarint» ut fic conftans ejus& gens

"