Sangs inu de-trackto cur ite-

randa fit,

Hominb nats-

T& diuerfa.

Ar: fanttatituéde quid praflet.

Galenh vixiffeJanifiimum.

Corps optimécon[iituty, adcuftodiá fui de-Jiderave omniiexceffuis medizum.

Exceffum corrigendum eJfepercontrari excef-Js vjurpatio-nem.

fetluu cogni-t0 quid tuuet.Recordatio prteritorum quic€onjerat.

u.

Hsmidus affc-€heà moll quo

differat.

Siccua immodicà affetl s quid

indicet.

46s

non cft vtin iis maneat, vtpote ex dimidio cor-ruptum, idcirco detractionem fanguinis etiamfecundo dieiteramus: aliquando vero& in ter-tio, vbi videlicet& revellere,& ex aliis in aliatransferre vifum eft conducere.

Vmhominü naturz fint numerofe,diuer

GALENI PERG.Z/MENIfam victus& exercitij ration& poftulant,

de[anitate tuenda, Ub.V.

(^ qua exarte qux valetudiné tuetur peten-daefi, Hutus enim beneficio cótingit, vt qui abipfo ortu imbecillum corpus nó funt fortiti, fenfibus illzfis, ab omníg prorfus morbo& dolo-re alieni, ad fummam fenectutem perveniant.Ego vero, tametfi nec falubrem corporis ftatüab ortu ipfo fim nactus, nec vitam plane liberáegerim, hac tamen ipfa arte vfus, poft octauum& vicefimü annum ne minimo quidem labora-ui morbo, nififorte diaria febri, ob lafsitudinealiquando contracta:cum alioqui liceat nó mo-do hanc,fed buboné etiam effugere, fi quis libe-ram vitam fit nactus, vacctq; ab vtrog; genereexcrementorü,€ eo quod in quátitare,& eo qdin qualitate cófiftit. Ergo corpus optimé contti-tutü,ad fui cuftodiam, tum in exercitationibus,tum in potulentis& efculentis, necnon in fom-no,vigiliis,balneis,atq; vniuerfis animiactioni-bus,medium vtriufg; excefíus, idq; in qualitate,quantitate, facultate, poftulat, Quod fi in ali-quo fit erratü,corrigendus error eft, per contra-rij exceffus vfurpationc. Vtautem corrigédo nàerres, primü corporis affectus ad vnguem fcireoportet. Deinde omniü eorü quz priore diefa-ta videris, meminiffe. Nam affectus quide, dddelictü fir docebunt: recordatio corü qua pri-diefuntacta, quant tibi à confuetis fit receden-dum,in(inuat.Imo vero id quod peccati eft,me-moria factorü oftendet: X provtcorrigetur, exgreíentium collatione docebit. Vt, exempli gra-tia, fi mollius quàm prius poftridie corpus vi-deatur, primü quidem frictionüi meminiffe con-veniet, an molles,& cii pinguitudine& balneisleuitertepidis fintadhibitz. Ab his revocari admemoriá debebit,an exercitationes tarde& exiguz pracefferint. Dein, an potio vberior fuerit.Mox,an cibos plutes,aut natura humidiores ac-ceperit. Poftremii, an multüm dormierit.Proxi-mus molli corporis affectui, eftliumidus: hocdifferens, q mollisipforum corporum propriaqualitas eft:humidus,qui in eo continentur,hu-morum.Difcernüturhi tactu:inam humidus affeétus cii madore cutis eft:mollis finehoc: quandeft profecto& molle corpus humidum fuis i-pfius partibus:non tamen cum mollitieneceffa-rio cGtunctus eft humidus affectus. Poteft nang;durata caro effe,& tamen mador fudórve é cor-pore emitti, Ac ficcus quidé immodice affectus,habitü ftatim durum efficit:indicatauté, autci-bi potionifve penuriam, aut vigilias,aut vitae folicitudinem, aut mulram frictionem, aut deniq;exercitationem immodicam.Hacitaq; confide-rans, corrigere quotidie errorem poteris, priuf-quám is inauctus,curaty difficilior evadat, Sem

G.41. DE S.ANIT.ATE TVEND.A LIB. V.

10

Ll

o

30

EN

5o

4.66

perautem memineris,exceffum omnem contra-rio exceffu emendandum effe. Cui pracepto ficorporü dignofcendoriü peritiam adieceris,&fingulorü remediom facultates adiunxeris, vni-ueríz iam artis quz corpori hominis tuendo di-cata eft; peritus fueris: cuius opelicet prafentemfanitaté tueri,& amiffam recuperare, Atq opti-mum quidem corpus cuiufmodi fit, dicum iameft. Quodab huius perfectione defecit, fcireli-cet tribus id de caufis defeciffe: aut quód ftatimin vtero,vitiofo ftatu fuit: aut quód qualibet decaufa in non naturalem affectum póft concefsit:aut«tatis ratione. Omnia vero corrigenda percontrarium exceffum funt, Nam fenium, frigi-dum X ficcum cüm fit, per ea quz calefaciunc&humectant,corrigitur. Talia funtbalneum dul-cis& calide aqua, vini potio: prxterea ex cibisquiciig; humectare calefaceréq funt nati. Quodpertinet ad exercitationem,frictionem,atq; om-nem motum( qui cibum debet pracederc) fcirelicet poétam ex parte verum dixiffe:Vetlacit fumpfit, cibum, det membra fopori.Nanq; bec infta feni.

Poftulat autem fenum, non fecus quam iuuenii,corgus,dimoueri aliquando. Imó corporü quaein fiorenti ctate funt,nó defunt que quietem re-quirant.Senum veró nemo quietem ex toto po-ftulat:fed neg exercitii vehemés; Ceu enim ventulo quodam excitari,accendíq calor eorü defi-derat: vehementiori auté motu deiicitur. Cmigitur fenum omne corpus fit frigidum, nec po-tens alimentü ad fefe trahere, atqj id probé con-ficere, ex eógr nutriri, plurimi trictionepinguiadhibita poft fomniü matutinii iuuatur: quippequi vitale robur excitet, ac modicé calefaciat,cficiitg vt fit diftributio nutriméti facilior, atq;nutritio promptior, Quare multos etiam labo-rantes atrophia, eiufmodi frictione adhibita,fa-cile paucis diebus carneimpleuimus.Frictio ita-que ex oleo adminiftrata mane, velvti exercita-tio qued fit fenibus.Poft hanc inambulatio, geftatióg,, ex fenis viribus cGiectare.Etenim exer-citatio acuta corpus renuat:cótraria crafsius reddit:multa corpus ficcat:mediocris obefum pra-ftat. Verü exercitationis formz qu fenibus vti-les alieng ve(int,tum ex corporis totius affectu,cóluetudincg, tum vitiis ipfis quz infefrant, in-tellizentur.Ex totius corporis affectu:nam optimi ftatus corpus,ficvti in iunétute ad vehemen-tifsimos quofy labores maxime idonei eft, itain fenecta fe habet ad omnes mediocres. Quodvero à mediocritate recedit corpus, ad plerafggid exercitationü ineptü eft.Quippe vitiofz figu-re thorax,in iis quz per vocem adminiftrátur offenditur.Pcerambulation£ gracilia crura ledun-tur:de ceterífg; pari iudicio cenfendum, Quic-

Tct

iC Cat

quid autem ex his parum rite ab initio códitum Membra infeli-

eft, id exercitando imbecilli redditur. Senibusver quz pracipua ad fanitatem exercitia funt,liec per valétiores corporis partes funt obeun-da. Sed habenda confuetudinis in primis eft ra-

Exceffus omniscontrario ejicorrizédus ex-

Medicine vus,

Deficere ab. 9-

uma conftitis

tione,tribus decaufts. contin-1*

Senium[iccum€ frigida, bu-meélátibus fi-mul cz calfa-cientibus corrt-gendum effe.

Senum memequietem ex to-to pofinlat: fedned; éxercditiis"3 emens.

Senum corporeplorimim ia-vari pingui fri-&lione, poft fo-mnum matuti-num adhibita.Frichionis ma-tutina post fo-mnum adlibi-te vtilitas.

Senibus qualiseffe debet exer-

citatNg.

Exereitationisforma, qua fe-mib.vtiles fant,vnde fint coniedanda.

citer ab initioformata, fieriexercitádo im-becillia.

Con/uetudimis

tio. Nam qux confueta funt, vt minimelaffantja exercitiorumef'.|

quos exercent, etiá delectát: ficvti e diuerfo,qua /?. Pabendam

infueta funt, tum difplicent, tum veró laffant,Porro quibus operibus arteopus eft, eaneattingere

rationem.