543

fuum diiudica-de, quid expen

dere oporteat.

tempori,zqué celeres fieri motus dicemus. Si verà maior fit proportio fpacij ad ípacium, quàmtemporis ad tempus: vel temporis ad teripus,quàm fpacij ad fpacium:hos motus minime exi-ftimamus pati celeritate fieri. Siquidem fi fpacijcum fpacio collati naior fit proportio, quàmtemporis comparati cum tempore, manifeftumeft eum motum neceffarió celeriorem exiftere.Contrá, fi prioris motus fpacium minorém ha-beat proportionem ad fpacium alterius, quàmtempus,prior neceffarió erit tardior. Firigamusigitur iam duos afcéfu impares pulfus, fitiy pro-funditas profunditatis decupla,& tempus tem-poris duplü:pulfus certe, cuius altitudo erit de-cupla,multó erít celerior altero. Nam humilis fiin eodem conftans motu, decuplo in profundi-tatis dimenfione increuerit, fietille quidé aqueacalter altus, fed téporelongé maiori, d ille. In-ventus itaq eft humilis pulíus breui tepore du-rans,qui alto diutürno fit tardior.Iam veró ver-Vermicant?&? micans atq formicans pulfus mutuo inter fe ca-formicamt pul vertuntur: quippe vt verniiculantis extremusJum Mies delapfus formicantem gignit, ira formicantisjueenam, incrementum generat vermiculantem. Quam-plurimi autem intereít, tardiorem dicas alique

motum,an tardum:celeriorem,an celerem. Si-

quidem celer& tardus proferuntur abíoluto fer

mone: atcelerior tardiórq, referuntur adalte-

rum,(imilifq in aliis differentiis effe ratio vide-

tur, Porró magnus& paruus, ficvti& maior€

minor pulfus, fi non ad relationis, at certe ad

quantitatis pra dicamentum fpectant. Dicimus

autem vnamquang; rem magnam vel paruam,

non abfolute, fed cum aliis fui generis compara

Magni&* ma- tam. Atq; hocfanéinter magnü& maiusinter-ioru diferimen. e(t quód maius quidem omni minori pofsit maius dici: magnü vero n6 quolibet maius,íed tan

tim cognatis,Eadem de minore X paruo diftin

ctio eft:necnó de celeri& celeriore,tardo& tar-

diore,duro& duriore,molli& molliori, crebro

S crebriori:acfic de ceteris omnibus, qua par-

tim cum altero quolibet caparata, partim cum

lis tanttim cum quibus conveniunt, talia vel ta-

lia dicuntur. Nec vero fi cum omnibus quz funt

eiufdem generis magnum comparemus, ftatim

Comparation£ fic nominabimus. C«terüm cum medio ipío,magni epar» moderatóg in vnoquog genere,ceu cum regu-ui faciendam]a, fingula comparantes, qu illud quidem exce-effe ad ipfiiste dunt, magna effe dicemus omnia: quz contrá,nis mein e rna id quod v(u venitin omni vita,& praci-pué in artibus vniuerfis. Nam ad moderati om-

nes examen referuntur. Verüm pro rationezta-

tum, habitudinum corporum, temperamento-

rum,anni temporum,locorum, ftatuum,inftitu-

torum vitz,ac denig; animi affectuum,alios ma

gnos,alíos paruos, alios moderatos pulfus di-

cimuseffe. Iam hos celeres, illos tardos, quof-

dam moderatos: paríque modo in czteris diffe-

Pelfus variari rentis. Siquidem pro fingulis earum caufarumpro ratione di- indies ipfi pulfus variantur, Qua caufz quumverfarim 68-.(emper mutuó permita fint; difficile, ac potiusferia impofsibile fuerit, reperire diftinétam aliquamdifferentiam pulfus, quz omnino& figillatimcari cuipiam refpondeat, Quare fatius fuerit à

G.4L. DE DIGNOSCENDIS PVLSIB. LIEB. 1l.

eeritstipsl- Siigitur&(pacium fpacio,& tempus refpadeat

10

40

6o

$44.

tali inquifitione fuperfedere:per fingulas aüteà- pulfuum. exs-rum caufarum exercere hoiminé, cuius pulfum men. qualiteripfeiam exploraris: acfic perpendere, quam in ineundum fit.illum mutationem eiufdem pulfus moliantur:idquod etiá in aliis atqj aliis hominibus eft faciert-düm periculum, Caterüm fi neq; id quód com-mune eft, in fuas diuiferimus partes, nec caufasqux per fe& primario agunt, ab iis qua ex acci-denti(unt diftinxerimus, hauddubié in iudiciopulfitum turpifsimé hallucinabimür. Nam fi di-xeris exercitatorum tales pulfus exiftere, nec addideris quorum exercitatorum, tiec explicauerisipfius exercitij fpeciem,nec modum, nec qualitatem, necdeniq; quantitatém, vtig; magnum la-píum commiitres, quod videlicetrem cómunemminime in fuas diíferctias fecueris. At vero fi quitpletlioricus fit, ac thórace& pulmóneaffecto,fimil vt cepit exerceri velociter, in dyfpnacaminciderit, vtique pro dyfpnaa ipfi pulfus varia-bunt:quorüm alterationem tu exercitationi at-tribues, quód caufam ex accidentí minime àpropria diftinxeris. Ergo néin experiundo fallamür,corpus propofitum defignabimus ad experientiam,cum fanum fit, ac nulli externz obno-xium alterationi: tum exercitationem qua ad idvtemur,moderatá quantitate feruabimus: pra-terea in mutatione id attendemus, ecquid ca-fu inciderit, non ex ipfa exercitationis natura.Sienim tria hecrefpicias, nullo negocio inve-neris, quemadmodum& quatenus omnis ad-ventitia caufa pulfum ipfum immutet. Iraque fiin omni genere caufa, alterationem experientiadidiceris,non eft quód fis folicitus, vt qualis fit,qui natura moderatus eft pulfus,prafcias.Sed fi,qui fit fingulis, de quibus ágitur, peculiaris, te-neas,quatenus mutatus hic eft, cum ab aliis caufis,tum veró ab ipfo morbo,nofcas licebit. Por-ro moderata exercitia pulfus in magnitudinem, Exercitia: mo-celeritatem, vchementiam& crebritatem c6ver- derata quomo-tunt, Pro ztatibusautem, maximi funt iuue- do rmmutentnum pulíus: fenum minimi: eorum quorum a-- fui diffrentas declinat, maiores quidem quàm fenum, mi- 57 fundumnores tamen quàm iuuenum: fenum deniq; mi-«rares.

nimi. Exoriri autem quzftio pofsit, curparuus Pwers cur pul-pueris fit pulfus: quanquá certe nullam reperio /4 perum.caufam,cur debeatin eis effe talis. Proinde mo-

deratum pulfum cognofcere, adhuc magis ne-

ceffariü videtur. Poteft quippe vel pueri pulfus

moderati excellere. Quarenifi moderatü prius Pulfum mode-pulíum invenerit, ne Empiricus quidem ipfe ob ratwm effe in-feruationem accuraté inftituere poterit: cum nà veniendum,omnium zgrotorum víus fit confuetudine per

fanitat£, quà experientia naturam illorü agno-

fcat,indég memor illius, cum«grotátibus eam

comparet. Vbiigitur optimam conftitutionem

humani invenerimus corporis, primit animad-

vertendum eít, qui nam eius fint pulfus: idque

nec óbiter, nec necligenter: fed in eo ftatu ho-

minem accipiemus, vbi fuum proprium motum

pulfus, nulla externa caufa immurati, retineát,

Hocfiet fi homo ipfeab omni exceffu& defectu

fit immunis&liber. Poftea inveftigande funt Pulfem modecorpori vitiofz conftitutiones: earümq? excel-. V tum immodifusatq; defectus, cum moderata& optima con- cófr; invenien-ferendi, Dein veró,vbi quantü oporteat earum dirais,

Pulfüum cognt-turis permuta-tiones,tria[be-

&anda effe.