547

intervalli ad intervallum, vt exploremus, opusnobis ct longo tempore.Quemadmodum itag;fi ob oculos moueri quempiá videamus, impe-tus ipfcindicare poteít motus celeritatem: fic&in arteria contingit. Nam autincitatum, aut re-miffum eius motum invenias,Omnia enim cor-pora quz mouentur,ex locis vbi femper mouentür,quo modo moueantur, dignofcimus.Siqui-dem fi in iis imimorentür,tardum effemotü eumdicimüs:fi vero defcendantleuiter, celerc. Vnusitaq; fenfus celeres& tardos pul(us declarat, exipfo locorü tranfitu iudicii nobis confirmans,Quare celeritatis& tardiratis facile notitiá con^fequimur: non perinde confecuturi,fi quantita-te temporis& intervallorü aucupata, eorii pro-portiones obferuare fuftineremus. Atqui nó fu-ftinemus:nam vt primi aciem intendimus, mo-mento temporis obiectum motumg corpus deprehendimus, ex quo coniicimus tranfitü. Quaeigitur eminus cernimus, ea diutius videntur nobis confiftere,vel fi agitentur celerrime, Vnde li-quet, ratione nos motum colligere, minimefeníu deprehendere. Quia vero fenfui ratio coniun&a eft,& rranfcurfus mentis eft velocifsimus, fapenumero non ratione, fed deprehendi fenfu videtur. Non etr itag; tempori neg intervallorüquantitas infpicienda, fed ipía qualitas motus,licet explicatu difficilis:i qua eti dignotio inz-qualium celeritate& tarditate pulíuum ducit o-tiginem. Quippe vnius diftentionis fepe initiüimotus plane celerius videtur: proximü tardius:iterum finis celerior. Quo minus leuiter palpandum eft, vbi genus hocpulfuum perpendimus:alioqui extremum motus finem fentiemus dun-taxat,nó integrum motum, Ex quibus liquet,e-iufcemodi pulfus necparuos, nec languidos ef-fe.Neq; enim trifariam po(sis fecare motum, necia paruis intervallis, nec in viribus imbecillis... Quamobrem nec in pulfibus lethargicis depre-Pul/am maxi- henderis inzqualitatem. Porro maximus€ ve-aPM e hementifsimus pulfus validam fert comprefsio-re valida co. B€fà: atqj alius quifgy, quantü à vehementia velprefiouem. maguitudineabeft, rantó minorem. Qnarequicuig pulíai invéturus fit contrectationt appofi-tam,hunc fingulari prudentia effe, X expertü inPulfum. mode dignofcendo oportet. Moderatus igitur motuX

Motit5 celerita-tern aut tardi-tatem, ex locisybi mouentureorpora iudi-CAI,

Motum non feifir» fed rationecolligimus.Ratio eft fenfiiconisnítla.Mentu tráfcur-fiis eff welocfitemt.

sivatum eff: ex f. eulfus in optima conttitutione, nó ex intervallipiu ot aat temporis quantitate e(t, fed ex ipfa qualitateOM explorandus.Quyo quident qui percipientur ce-lerius decedere, celeres:qui tardius, tardos vocePul/aum equa- mus, Cecterü fi pulfus zzqualis fit, vniuerfam di-litas et in24"a. ftentionem nó expectamus, fed ex parte cius,fa-litas quomodo. ceve de tota coniecturam licebit.Si veró in equacognojcenda, TAE;" 4^s v3 lis,integram affequi expediet,ta&tiimq pro ma-gnitudine pulfus& vehementia varie applica-re. Deinceps de quátitate diftentionis agamus.Arterie dimen Enimvero cim corporis arterie dimenfionesfiones fant tres, fint tres lo gitudo, latitudo& profunditas:nulliqvarum n&llá earum poflumus totam fentire. Ac delongituditoram PCP^ yeauidem apertifsimü eft. Vtring; enim arteria,pmitts.plerung longa tres cubitos, vfq; ad extremumtermini pulíat, cüm tamen tribus aut quatuorduntaxat digitis motus ipfius percipiatur. Sednecin dimenfionibus ceteris,quod diximus ob-fcurum videtur,ctm à corporibus incumbenti-

G.4L. DE DIGNOSCENDIS PVLSIB. LIB, II

10

40

50

6o

548

bus adeó circumvallentur& contegantur arte-

rix, vtneclatitudo necprofunditas motus exa-

été deprehendi pofsint./ Eft tamen in firigulis

corporum naturis aliquid fub ipfa cüre eluce-Ícens,verüm in natura optima; moderatü. Ere

nim fi quid fupra hoc fecandum longitudinem pyf(um digz-fit, longum: fi quid infra, breuem pulfum effi- frones deprebenciet, qui definiri nuniero digitorum non poteft? dedi rario.Eodem modo iuxra dimenfionem fecundaim;tum latos, tum anguftos pulfüs cum moderatocollatos:deprehendes: fimiliter altos& humi-les iuxta tertiam: ficvti in tribus fimul dimen-fionibus,magnum& paruum. Atvero finguloseffein fingulis aliis pulfuum generibus moderatos, fed infola quantitate non pláné vium, fedfuum cuiq; corporis parti, antea éxplicatum éft.Quandoquidem igitur dimenfiones pulfüü nàfacilé deprehenduntur, danda tiobis opera eft,vtcómonftremus rationé quain optimam firi-gularum cognitionem veniamus:*ac primü fá-né deilla dicemus, qua circa longitudinem totaveríatur, Effeautem eam cenfendam optimam,qua motus maximam partem fentiat, clarifsi-mumefít, Porro in tribus his, natura videlicet,exercitatione,& applicationis modo, fenfibi-lium cognitionum omnes dilferentiz funt fite.Nam qui naturam habet appofitifsimam ad fentiendum,€ probé ipíum tactum exercitatum,quem fen fibilibus etiam deceriter admoueat, o-primus hic explorator fuerit eórum qua intusfuntcondita, At qui hoc aliquatenus eft infz-rior,quammaxime ab illo abeft, tam pefsime ab-folutam cognitionem confequitur. Qui igicurad rangendum fuerit optime comparatus,is có-gniturus longitudinem pulíus, ómnino n6 pre-mat,imo fepe cótrectetleniteràc velvti fufpen-dat manum. Qui modus accómodatus in pri-mis eft,paruis pariter& imbecillis pulfib. Quo-rum quidem, fi eos aliquatenus premas, magnaex parte motus exoluitur,imo vero peritfcpe v-niuerfus.At modicum preffum non grauiter fe-runt quidem pulfus vehementes: non ledenturtamen nehi quidem, fi nihil premas.. Qui mo-dus tangendi cdm optimus fitlangüidis pulfi-bus, necincómodus vehementibus, nulli alterieft poftponendus. Porro vbi diuer(as partes fe-cundum arteriz longitudinem premis,non per-inde videtur in omnibus ledi motus. Sed fi cor-di viciniores premantur,magni iniuriam fübie-ctis inferür:fi remotiores,fepenumero nullam,quz animadverti pofsit, fi bene pulíus fit ve-liemens: interim tamen manifeftam,in non ve-hementibus. Porró vt fenfu percipimus diffe-rentias latitudinis& profunditatis, fic nos fepecircularem figuram deprehendere in pulfu ma-nifefté fatemur. Quod icitur ad dignofcendaseas duas dimenfiones pertinet, fi leniter palpes,aut pluribusin partibus neceflum efrarteriz occuríum percipias,aut in paucioribus. Quo co-gnito,ad fenfum ratio adiuncta,nobis magnam Diffentio ma-diftentionem fugeret effe, qu multis partibus$94 que fit.mouet tactum:paraam, quz paucis. Age fac cir-

cularem eius occurfum effe: quid, nónne clari

eft, fi infigni fit circunferentia circuli magni-

tudine, totam ctiam craffam effe dittentionem

,

Senfibilium coenetionum om-EA

nes diffrentte,in natura, exercitattone,ct applcationis mo-do,confislunt,

Arteriam cotreCandi modus.

Arterie circu-larem fieura nin pulfa depre-bendi poffe,