G.4L. DE CJAAVSsl1sS

555

vehementiz,id adeó eft minutü,vt animadverticore pofsit. Cüm igiturin cófeffo fit, à facultatediftendi arterias, probabile eft ipfam plus& ce-lerius eas attollere validam, minus autem& tardius infirmam.Vt autem priora repetam, quoriiPulfuum| qui pulfuü poftulat generatio vná caufam,huic per-nam vii[?"- Setuo illi adherebunt, eiuíg fidelifsimum fignipercaufe abt ia ent;vt vehemens,valenris facultatis: languirefcant, eamq;: T e doi ofideliter. ind. Qus, imbecille, At quorum niti plures interfintcent;c? qui vu cauíz, conftitui generatio nequit, hos familia-fus. familiares ves caufis effe dicemus,non auté fignificare cer-tantim. Ipfi tam exiillis aliquam.Eodem modo,fi ex vna ali-eanfis dicitur, quando caufa pulfus proficifcatur,fed non fem-perab ea, familiaris quidé omnibus caufis erit,quz efficiunt eum: cóftanter ver nullam ex eisindicabit... Neq enim fi celeritas pulfuum adfit,ftatim robur quoq; neceffario facultatis adfue-fit. Imo eft,cim maior fit vfus generati anima-lis fpiritus:& eft cm caloris fit copia, vel in-ftrumentoriü mollities, vel horum quadam, velomnia fimul. Haud aliter fi magnitudo fit pul-fuum, erit vel facultatis robur, vel impendiü animalis fpiritus maius, vel calor in corde abvn-dantior,vel mollitudo organorü, vel quedamhorum,vel vniuerfa. Qui igituroptime conftitutus ac temperatus fueritis homo fi calidior foli-to evaferit, atq; hac re fit alteratus duntaxat, ve-hementiam pulfuum non immutauerit:imo necduritiznec mollitudinis genus:fed in magnitu-dinem& celeritatem vertet,interim etiam in crebritatem, provt magis vel minus eius calorin-creuerit. At fi frigidior iufto fit factus, primü ra-vitas perípicua erit, deinde tarditas, poftremoparuiras. Nam cüm valida facultas cxifüt, etfipaulà minor fit vfus, primam actionem nec paruam neceffe eft, nec tardam effe: fecundam ve-1o poftlongius tempus,quam fi vrgeret vfus, eftconfentaneü rationi.Iam fi maior fuerit refrige-ratio,eóq; magnopere víus ipfe remiffus,vnà e-languefcet celeritas motus, atq; minor ftatim e-rit diftentio. Si plurimü fit refrigeratio progreí-fa, neceffum eft pulfus ipfos rarifsimos quidemeffe,ceterüm nectardiísimos,nec etiáà minimos.Nam perfecte tardi vel parui, fi valida facultasfit, vel fiadmodü fit ipfe vfus remiflus, nunquáfient pulfus. Eadem& in refpiratione eft ratio.Pelfei differen At veró vbinon modó víus, verumetiá facultastie quatuor dó mutatur,quatuortum differentiz diuerfe in vnif. E uerfum erunt. Quarü prima quidem circa facul-HE tatis imbecillitatem, calorífq augmentü vería-tur. Siigitur magnopere fit imbecillis facultas,calor auté igneus,parui€ tardi pulfus,creberri-míg orientur.Sin noxa fit moderata, zquefiuntcrebri,fed in diftentione& motu mediocres.Se-cunda coniugatio in imbecillitate& perfrigera-tione cófiftit: cui pulfus competit ciim imbecil-lus,tum paruus, tardufg,ficvt pulíus prioris c6iugationis:fed n6 zqué vtilli, ad extremam de-venit crebritatem,nifi vbi omnino facultas pro-

Celeritas pul-

fum à quibuscau[is oriri pof-Jit.

Pulfaum mazgnitudo— oririex quibus occafionibus pofiit.

Faceltate exi-$lente valida,nunquá pulfusfiit perfoclé tardi yel parui.

$o centur. Eft altera coniugatio, in qua cum calore

PVLSVVM LIB. l s:ó

vehementiísimi pulfus& maximi comitantur,fed non perinde celerrimi, Creberrimi vero fexenonfuntaperté, Quarta coniugatio eft, in quacoéunt robur facultatis,& caloris penuria: cu-ius fané funt pulfus magnitudine moderati, fedtardiores,& fatisrari. Nam cim fit paruus ciumpulfuum víus,totimig facilé magnitudo diften-tionis tucatur, haud immerito diutifsime quie-fcuntarteriz:tamen ob facultatis robur, diften-io tionis no impedituraperté vel dilucide quanti-tas.Qua ratione etiam,nec multü przpollet tar-ditas. Invniuerfum auté, ipfius ictus qualitas,ferientis nature refpondet. Porro molleinfiru-mentü,quia promptéin omné parté extenditur,facile dilatatur:durü non abfq; magno ne£ocio. inm fané dilaJam comes eft promptitudinis diftentionis,ma-;,;;. Ventignitudo:renixus€ cótumacix,paruitas: itémq; quàm dvrum.celeritas,prioris generis:ficvti alterius, tarditas:non tamen ex aquo& magnitudo€ paruitas.

5o Paulo enim celerior eft pulfus profectus à molli? Pvlfaum diffz-tudine inftrumétorum, eo quem procreat duri- rt^ pro molties:maior auté permultó:quia tunicz ipfius ar-"»dive vel d»teriz, jvis duriores interim fint, ad celeritatemquandá motus funt faciles: ad magnitiüdiné ve-ró diftentionis, ineptifsimz omnii. Nam opuseft, vtin omné partem extédaturfacilé, quod maximá dilatationé fit effecturü: huiufmodi enimeft molle.Caterü vbianaturalongifsimé aut admollitudin&,autad duritié, corpus arteriarü re-

30 cefferit, tardior mollis pulfus fit duró: magnitu-dinetamen n6 modó eum etiamni fuperat, fedillum etiam qui fecundum naturá habet. Iam vero cüm durorum inftrumentorü dura diftentiofit,ac proinde minus expleatur vfus: molliü contrá,infignis diftentio fiat,& quz víui parfitex-plendo, merito cum duris pulfibus crebritates,cum mollibus raritates coherent. Quod fi quando incidat, vt cum duritie concurratrefrigera-tio,& calor cum mollitudine, tum pulfus duri,

Yélus qualitas,ferientis natu-ram fequitur.

Molle insirumé

ritie organoritE

Dri. pulfibuswebritates,molbus varitates«nnexas effe.

4o mollibus evadentrariores.Si igiturlurum cor-

pusarteriarum fit coniunctum cum innati calo-

ris refrigeratione, pulfus efficiet iufto minores,

tardioréfg. Sifuperetdurities, minores quàmtardiores.Sin autem refrigeratio,contrá rardio-

res quàm minores. Ad eundé modum crebrio-

res,fi duzities refrigeratione fuperior fit:fin vin-

cat refrigeratio,rariores. At fi par fit vtrifqy à na-

tura flexus tantó fient pulfus minores, quanto

tardiores: à raritate vero& crebritate n5 abdu-

Calore coéuntecim mollitudi-ne infiruméto-ri, qué pulfuisdfferentie o-riantir.

fuperat mollitudo. Quz etiá tres neceffarió pri-mas differétias producit.Interim enim par. mol-litudinis eft& caloris mutatio: interim pra pol-let vel mollitudo,vel calor. Quare fi quantii na-turam mollitudo reliquerit, tantüdem defcifcatetiam ab ea calor, magnos iteceffe eít,& celeresfieri pulfus:nó tamen ftatim crebros,fed vbi ge-nerandorum eorum víus vincat magnitudinemdiftentionis. Simollitudo praftet, magnitudo

ftrata fuerit: tunc enim pulfus minimus erit, in- 6o ctiam fuperabit celeritatem. Si veró ita prepol-

termittetq;& deficiet frequenter.At fi modice fitfacultas infirma, validdque refrigeratio, creberminime evadit pulfus, q» videlicet vfui faciat ta-lis facultas fatis;Tertia coiugatio fit, vbi calor fi-mulatg facultas augétur;quá gdé coniugationé

leat calor, vt vfum actio complere nequeat, cele

riores Vt fiant neceffe eft, quàm maiores pulfus,

fimilg etiá crebri. Quod fiabvndé natura frua-

tur víuyzqué magni atqueceleres, Sed& tertia

erit caufarum complexio, que pulfum in hocAa ij