Commentariorum Series.

filium gehennas duplo quam vos estis. Hxc con-venienter dicuntur, post adventum Christi adScribas 8c Pharifeos Judaicorum verborum, quidiligenter circumeunt plurima loca mundi , utadvenas Judaizare suadeant. Quicumque enimpost Salvatorem judaizant , docentur imitari af-fectum eorum qui dixerunt in illo tempore :Crucifige , crucifige eum. Et iterum: Tolle , tol-lI < le a terra hujusmodi . Docentur autem & accu-sare eum, sicut tunc accusabant sacerdotes ple-bis . Est autem videre eos usque nunc , cumjudicatur latro , & testimonium dat veritatiChristianus , volentes magis absolvi imitatoremBarabbaj , quam Christi discipulum . Qua; om-nia non simpliciter faciunt proselytum siliumgehenna», sed, sicut scriptum est, dupliciter su-per Scribas & Phariseos qui proselytum eumfecerunt . Sed dicet aliquis in hoc loco Quo-modo discipulus proselytus eis qui. nunc suntScribae & Pharisiei miserabiles constituti , nonsequaliter efficitur filius gehenna; doctioribus suis,sed dupliciter? Dicit enim quoniam debebat mi-nus fieri gehennae filius : aut si sorte , pro di-midia parte ei qui fecit proselytum eum - Autfi 8c aliquis concedat ut sit discipulus, sicut ma-gister ejus, debebat discipulus squaliter magistrosuo fieri.filius gehenna;. Arbitror ergo omnemEominem qui ex conversatione gentili Judaeorumfactus est proselytus , filium gehenna; fuisse &priusquam proselytus efficiatur . Sufficiens estenim etiam vita idololatriis subdita , facere ho-minem filium gehennte . Talem ergo filium ge-Ihenna; salvat quidem & liberat per lavacrumbaptismatis sermo Domini nostri Jesu Christi ,dans ei potestatem fieri filium Dei , & viam eiostendens ut efficiatur filius Dei Patris qui estin coelis. Sermo autem Jud;eorum non creden-tium Christo, non solum gentilem non solvit agehenna , sed adhuc addit illi damnationis nu-merum , ut etiam fecundum Judaismum fiat fi-lius gehenna; . Et sic facit Scriba vel Phariseusfilium gehenna; alterum plufquam se, non quiaipse dupliciter facit, sed quia cum factus sueritihomo, dupliciter filius gehenna; per doctrinamdoctoris efficitur : & sic fit ille qui docuit ,causa secundi erroris illius , ut fiat dupliciterfilius gehenna? supra illum qui male docuiteum . Alius autem dicit also modo , quoniamqui ab initio nutriti sunt in lege Moysi , j amsunt filii gehenna? , propterea quod non credi-derunt in Christum . Qui autem gentilem reli-querunt vitam, semel judicantes relinquere ido-lolatriam in qua suerant enutriti , & apprehen-derunt Judaicam vitam , duplici poena sunt di-gni, qui non cum requisitione reliquerunt, ne-que discutere voluerunt Judaicum verbum , &ipsum quod videtur Judaico verbo esse cogna-tum , id est , professionem Christianorum: necscrutati sunt ab eis qui utramque sectam idoneisunt docere , ut intelligerent quod verbum ve-rius esset, & potius eligendum - Simul discimusex hoc loco, quoniam & eorum qui in gehennafuturi sunt, erit differentia tormentorum, quo-niam alter quidem est simpliciter filius gehen-na;, alter autem dupliciter . Sed & hoc videreoportet , si adhuc abundantius fiat aliquis filiusgehenna; , ut puta , tripliciter vel multipliciterfecundum multitudinem pecca:orum : & fi ge-neraliter est fieri aliquem filium gehenna; , \itputa, Judamm, vel gentilem, aut cujuscumquesalsi dogmatis profefloreju. aut & specialiter, ut

46z

per singulas species peccatorum fiat quis filius TJLAdT .gehenna;: & qui adulteratur, dupliciter sit-' & xxv *qui furtum facit, adhuc tripliciter sit : & quifurtum facit, adhuc tripliciter, fecundum quodscriptum est Qua mensura mensi fueritis , ea- Luc. 6 .z 8 .dem mensura metietur vobis : Ut justus quidemfecundum numerum justitiarum suarum augea-tur in gloria : peccator autem secundum nume-rum peccatorum suorum multiplicetur in ge-henna . Qua? fit autem hsec gehenna , in quoloco scripturarum prius est nominata , qui po-test requirat , maxime in divisione hereditatisJesu filii Nave, ubi interdum quidem appel-latur vallis filia; Nam , interdum autem vallisEnon que est in gehenna . Gehenna enim estvallis . Et observet, quoniam sicut Jerusalemsors est tribus Benjamin , & alie quedam civi-tates electe , vel vici j sic & gehenna . Conse-quens autem est ei qui cognoscit que sit Jeru-salem in divisione vere hereditatis filiorum Is-rael , ut intelligat sermonem de gehenna . Quiautem legit diligenter Jesum Nave , videat &qui vici reseruntur illic vicinare valli ei quedicitur gehenna . Hec prolixius & manifestiustradere per atramentum , & calamum , & char-tam visum mihi est non esse cautum : utinam& hec ipsa que dicimus , non videamur teme-re & periculose dixisse.

17 . Vte vobis duces cascorum , qui dicitis : Mattb. ?Quicumque juraverit per templum , nihil efl . ^ fi c i‘i'

Qui autem juraverit per aurum templi , debet .

Stulti & caeci : quid enim majus esi , aurum ,an templum quod sanffificat aurum ? Et qui-cumque juraverit per altare , nihil est : sed qui-cumque juraverit per donum quod super illudest , debet . Stulti & caeci : quid enim majus. est 9 donum , an altare quod sanflificat donum .?

Qui ergo jurat per altare , jurat per illud , &in omnibus qute sunt super illud . Et qui juratper templum , jurat per illud , & per eum quihabitat in ipso . Et qui jurat per coelum , juratper thronum Dei , & per Jedentem super eum .

Per hoc quoque verbum criminatur traditionesPharifeorum , quasi non rectas . Hoc facit &in eo loco ubi vituperat traditiones Phari flo-rum factas adversus Dei mandatum quod posi-tum erat de honore patris vel matris. Dicenti-bus enim Phariseis : Quicumque dixerit patrivel matri , ttonum quod ex me , tibi proderit ,non honorabit patrem suum . Post que addit &dicit : Irritum fecistis mandatum Dei , ut sta- ....tuatis vestram traditionem . profert Isaie

exemplum dicens : Populus hic labiis me bono- grat , cor autem eorum longe est a me. Sine cau- 1sa autem colunt me , docentes doctrinas & man-data hominum . U na sutetn ex Pharisaicis tradi-tionibus erat talis de jurantibus ? quoniam qui-dem per templum jurabant, alii autem per au-rum templi : irem alii per altare , alii per do-num altaris ; & dicebant debitorem esse eumqui per aurum templi juraverit , aut per do-num altaris : eum autem in nulla re obnoxiumesse , qui juraverit per templum , vel per alta-re . Ideo adversus ejusmodi traditiones loquensJudafis Salvator , & volens eos corrigere ab hu-manis traditionibus ad divina mandata , dicitquoniam ca;ci & fatui sunt qui talia tradunt ,non videntes quoniam omne quod positum estin templo , non per ipsum sanctisicatum est ,sed per templum. Sic & quod positum est su-per, altare, donum jam Dei esse judicatur ex

eo