ioS HISTOIRE
soye h’aVoient souffert aucun dommage. On observaseulement que la main avoir souffert quelque atteinte dufeu , au moment qu’il y avoir jette de l’eau bénits &de l’encens ; & que par un second accident le pied d’uncheval avoir froissé le sien dans la place. C’en fut assezaux partisans de l’Archevêque pour faire prendre le chan-ge à la multitude. On prétexta que l'épreuve étoit in-suffisante ; & le Pape dont le coupable implora la pro-tection , ne jugea pas qu’on dut s’en prévaloir. On asoupçonné Luitprand d’avoir molli à Rome , Iorsqu’ilvit qu’on y penchoit à la douceur; &Landolphe avouequ’il se contenta d’y notifier le fait. Aussi aima-t-ilmieux se retirer dans la Vaheline, que de retourner à Milany essuyer la vue de l’Archevêque absous.
Ces sortes d’épreuves n’avoient pas toujours un suc-cès si heureux & si convaincant. En 1098. lorsque lacélébré armée des Croisez étoit devant Acre, huit moisaprès la prise d’Antioche , & quelque tems avant cellede Jérusalem , il s’éleva une grande dispute touchant lalance , qui fut trouvée dans l’Eglise des saints Apôtresd’Antioche, après une prétendue révélation. Un Ec-clésiastique de Provence nommé Pierre Barthélemy ,qui croyoit avoir eu la révélation, & qui en avoir aver-ti les Evêques avant la recherche & la découverte de lalance , fòutenoit que c’étoit la vraie lance dont le côtéde J. C. avoir été percé. Un grand nombre de person-nes, se sondant sur les indices de la prétendue révélationqui s’étoit trouvée véritable , soutenoit la même chose.Mais un auffi grand nombre d’autres personnes préten-doit que ce ne pouvoir être là cette sainte lance, prin-cipalement à cause qu’on la croyoit à Constantinople.La dispute s’échaufa. Pierre Barthélemy s’offrit à pas-ser dans le feu, pour prouver íâ révélation; les Evêquesaprès quelque difficulté y consentient. (a) Le Vendre-dy-Saint, on alluma en pleine campagne un grand feuqui fut béni par les Evêques. Pierre Barthélemy étantnud en chemise , passa hardiment au travers, portant ála main la lance couverte d’un linge fort fin. Raymondde Agiles qui étoit présent, décrit combien ce feu étoitterrible , & avec quelle solemnité l’épreuve sut faite,en présence de plus de quarante mille personnes.
( b ) Dès que Pierre Barthélemy fut sorti de ce grand
(a) Placuerunt hase omniaíiobis, & indictoei jejunio diximus,quòd eo die fieret ignis, quo Dominus nofier prosalute nostrâ, pla-gatus & ín cruce fuit. Et soft diem erat Parafceve. Itaque illuces-cente die confiitutâ, ignis paratus efi pofl meridiem. Convenerunt eoPrincipes & populus , ufque ad quadraginta millia virtsrum , fue-runtque ibi Sacerdotes nudìs pedibus & induti facerdotalibus vefii-mentis, satins efi ignis de oleis ficcis , efr habuit in longitudine qua-tuor decim pedes , & trant duo aggeres , erat inter utro/que duosaggeres spatium quasi unius pedis, atque in altitudine aggerum erantquatuor pedes. Cum verò vehementer ignis accenfus efiet, dixi , EgoRaymundus coram omni multitudine : Si Deus omnipotens huichomini locutus est facie ad sacrera , 8c beatus Andréas lanceamDominicain ostendit ei , cùm ipse vigilaret, transeat iste illasusper ignem. Sin autem aliter est 8c mendacium est, comburaturiste cum lanceâ, quam portabit in manibus fuis. Et omnes fiexisge-nibus refponderunt : Amen. E xt.ftua.bat if» incendium ut ufque adtrigmta cubitos aerem occuparet , accedere verò prope nullus poterat.Tune Petrus Barthoíomaeus indutus solummodo tunicâ , & flexìs ge-nibus ante Epifcopum Albarienfem Deumtestem invocavit , quòd fa-cie ad faciem ipíum in cruce viderit, 8c h*c qu* íupra feriptasent ab eo audierit, 8c à beatis Apostolis Petro 8c Andrea, 8c ne-cjue quicquam eorum, qu* ipse fub nomine sanctì André* , vclfancti Pétri, vel ipíìus Domini dixit, se composuisse, 8c si quic-quam mentitus erat, pnesens incendium nunquam transiiset. Caf-tera qu* ipse commisiíset in Deum 8c in proximum , dimitteretei Deus , 8c pro his oraret Epifcopus atque omnes alii facerdoteskic populus qui ad hoc spectaculum con vénérant. Poft hoc cum E-pifiopus posuiffet ei lanceam in manu fiexts genibus, & faíìo fignocrucis cum lanceâ viriliser & imperterritus incendium ingrefius efi ,atque [patio quodam in medìo ignis demoratus efi, A fie perDeigra-tiam transmit. Raymund. de Agiles. Hist. Hierusal. p. 168. ,
{b) Renovata est ibi quaestio de lanceâ qu* apud Antiochiam re-Perta fuerat ; utrùm ea effet, qua de latere Domini sanguis 8c un-da profluxìt -, an res efset commentitia. Dubitabat enim valdè su-per hoc populu S ; sed 8c majores penitus fluctuabant incerti : aliisdicentibus quod verè ipse eíset , quas Domini cruce manduerat,ejus latus aperiens, 8c per inspirationem divinamin consolationemplebis revdata : aliis aíseverantibus , quòd verfutiarum ToloseniComítis eíset argumentum, 8cgratiâ qusestûs adinventio sicta. Hu-jus autem diísentioms auctor erat pr*cipuus quidam Arnulphus ,Domini Normannorum Comitis familiaris Zc capellanus, vir qui-dem litteratus, sed immunds conversetionis, 8c seandalorumpro-
CRITIQUE
feu fans avoir été suffoqué parles flammes, oh crut avoirune bonne preuve de la révélation. Mais la dispute nefut pas pour cela terminée ; pareeque plusieurs soutinrentqu’il avoir été endommagé par le feu, & le doute aug-menta beaucoup lorsqu’on aprit que cet homme étoitmort le douzième jour. Guillaume Archevêque de Tyrauteur exact & judicieux, expose nettement le trouble& l’embarras dans lequel la mort de Barthélemy jetta lepeuple, les uns soutenant qu’il étoit mort de labrulure,& les autres protestant qu’il n’étoit mort que des comtusions & des playes que la populace lui avoir faites, ense jettant fur lui un moment après l’expérience.
(c) Albert ou Alberic Chanoine d’Aix, qui écrivoitson Histoire de la guerre de Jérusalem fur le rapport mê-me de ceux qui y étoient , sait entendre que le succèsde l’épreuve fit d'abord généralement révérer la lance ,& que la mort feule de Barthélemy diminua cette véné-ration, en fortifiant les doutes que plusieurs avoient for-mez contre la révélation & ía découverte.
(d) Les discours qui coururent alors donnèrent lieuà Fulcher de Chartres d’écrire décisivement que Barthé-lemy passa fort vite par le feu, 8 c qu’il fut néanmoinstellement brûlé au dehors, 8 c desséché au dedans, qu’endouze jours il mourut de la brulure.
Mais Raymond de vigiles , témoin oculaire de l’é-preuve , nie que le feu ait été la cause de la mort deBarthélemy, (e) II prend à témoin ceux qui virent qu e
le
curator : de quo ín sequentíbus milita dicenda occurrent. Cùmqu®diu super hoc in populo sermo hic discurreret contradictorìus.hic qui eam revelationem sibi factam fuisse afserebat, ut populofidem faceret, 8c omnem tolleret ambiguitatem, rogum copioiúfltprscepit accendi póllicens se auctore Domino certo per ignem eX-perimenfo fidem se facturum incredulis , quòd nihil confictuffl,mhil commento adumbratum in eo secto interceffiíset; sed solâre-velatione divìnâ, ad notitiam hominum, 8c eorum consolationem »totum effet procuratum. Accense igitur rogo copseso admoduin >cujus incendii fervor etiam circumpositos terrere poterat; convensuni versus populus à majore ufque ad minorera, ín eâ sèxtâ terri >qu* sanctum Domini Pascha prxcedit, in qua 8c mundi Salvatorpro nostrâ salute passus iste «legitur , ut tant* rei plénum haberetçxperimentum. Qui verò tam periculosem examen fponte sebiW'rus Srat, dicebatur Petrus Bartholomasi, clericus quidem, sedrno-dicè litteratus, 8c quantum ad humanum diern dijudicare’pertinesehomo simplex videbatur. Qui oratione factâ in conspectu circusl 1 'positarum legionum, assumptâ secum lanceâ prsedictâ , per igné-»transivit, quantum populo videbatur, illseíus. Verùm hoc ejus fac-tura non lolùm non amputavit qu*stionem, sed majorem suscita-vit : nain infra paucos dies vitâ deceffit, cujus acceleratiobitûsoc-cafionem, cùm homo senus 8c vitalis priùs videretur, quidam ar-serebant tentatum incendium, dicentes, quòd in eo tanquam ffaji-dis patronus, mortis causem collegiíset. Alii verò dicebant , quò»ab incendio senus evaserat 8c incolumis ; sed egreísem ab igné,turb* causa devotionis irruentes, opprefièrant, 8c contriverant ea-tenus, ut vit* finem ministrarent. Sicque res qu* in dubium vé-nérât , nullam recipiens decisionem , majus induxit ambiguuM-CuillelmiTyrens. Arch. hifi. lib. vu. pag. 739.
(c) Illîc in eâdem obsidione facta est contentio, qu*stio de lan-ceâ Dominicâc utrùm ea fuerit qua latus Domini apertum est , «nnon. Nam plures dubitabant , 8c íchisma erat in eis. Quare au c 'tor, 8c proditor ejuídem inventionis per ignem transiens, ut aiunt >ill*fus abivit, quem ipse Raymundus Cornes de provinciâ, 8c R 3 /'mundus Pelleiz à manibus 8c preíserâ invidorum abduxerunt. sian-ceam verò cum omni comitatu seo ab eâ die vénérati sent.
h*c à quibusdam relatum est , eumdem clericum, hac exafflinj 5exustione adeo fuisse aggravatum, ut in brevi mortuus , 8c fep u *'tus fuerit. Alberti Aquens. Hifi. Hierofol. lib. v. pag. 168.
(d) Benedictione judiciali super ignem ab Epiícopis factâ >
ventor lance* per médium rogiflammantisultrò ceîeriter transi»^vit : quo tranlacto illum hominem quasi reum in cutecrematum viderunt, 8c in interiori parte corporis laesum morti * 1 !-tellexerunt. Quod rei exitus monstravit, cùm die duodecinioangore obiit. Et quia. ad honorem Dei 8c amorem omnes lance 3venerati fuerant, hoc indicio peracto facti increduli, contrí*- 1 ^sent valdè: Cornes tamen Raymundus tamdiu eam fervavit, ,nec eam nescio quo eventu perdidit. Fulcherius Carnot. Gefia i efigrtnat. Francorttrn. pag. 391. .
(e) Ut verò Petrus Bartholom*us de igné egreíses est, iw u£n %tunica ejus combusta fuerit, nec etiam illc fubtilislimus P 300 ^quo lancea Domini invùiuta erat íìgnum alicujus ksionis habuss 1 ^accepit eum^ populus , cùm lignasse! co: cum lanceâ Dom*?*’ (I ,clamaíset altâvoce, Deus adjuva. Accepit, inquam, &traxstnnper terram , 8c conculcavit eum omnis multitudo illa populi, “ ^quifque volebat eum tangerè, vel accipere de vestimento ejus ^quid, 8c dum credebat eum este quisquam apud alium. Itaq^evulnera vel quatuor fecerunt ei in cruribus , abseidentes def 3 ^ejus, 8e spinam dorsi confringentes , crepuerunt eum.
autem ibi Petrus, fîcut nos credimus, nili Raymundus Peleiz ss, e ulilsimus.miles 8c sortis, secto agmine sociorum irrupifset ì" 3 Z îut-