2i

ORIGENIS PERIARCHON

I D E S T

DE PRINCIPIIS*

LIBER TERTIUS.

’RUFINO INTERPRETE.

CAPUT PRIMUM.

De Arbitrii libertate.

Alia quaedam de repromis-sionibus divinis credimussentienda, cum intelligen-tiam nostram ad contem-plationem aeterni illius ,& nullo fine claudendisaeculi jaculamur , atqueineffabilem ejus laetitiamac beatisudinem contemplamur . Verum quo-niam in ecclesiastica praedicatione inest etiamde futuro Dei justo judicio fides , quae judiciicredulitas provocat homines & suadet ad benepraeclareque vivendum , & omni genere refu-gere peccatum , & per hoc sine dubio indica-tur quod in nostra sit positum potestate vellaudabili nos vitae vel culpabili dedere, pro-pterea necessarium reor pauca etiam de ar-bitrii nostri libertate disserere , eo quod nonignobiliter haec quoque qusstio a quampluri-mis agitetur . Ut autem facilius quid sit liber-tas arbitrii cognoscamus , quid sibi velit natu-ra ipsius arbitrii voluntatifque , requiramus.

2. Omnium quae moventur alia in semetipsiscauses motuum suorum gerunt , alia extrinse-cus accipiunt : ut puta extrinsecus tantummo-do moventur omnia quae sine vita stint, ut la-pides & ligna & quaecunque hujusmodi sunt<fil® Iblo habitu materiae siiae vel corporumconstant . Omittenda sane nunc est illa quD-ftio qu® etiam illum motum putat esse , cumper corruptelam corpora dissolvuntur : nihilenim nunc h®c ad propositum conducunt .Alia vero in seipsis habent movendi causam ,ut animalia , vel arbores > & omnia qu® pernaturalem vitam , vel per animam constant :Inter qu® etiam metallorum venas deputari ali-quibus visum est j sed & ignis lui motus esseputandus est , fortassis autem etiam & fontesaquarum . H®c autem qu® in semetipsis cau-sam suorum motuum habent , qu®dam dicun-tur ex se, qu®dam a se moveri , & ita divi-dunt , quod ex se moveantur ea qu® vivuntquidem , non tamen animantia sunt ; a se au-tem moveantur animantia , cum eis phanta-sia , idest, voluntas qu®dam vel incitamentum,adsiierit, qu® ea moveri ad aliquid vel incita-ri provocaverit. Denique in quibusdam animan-tibus inest talis phantasia, idest, voluntas , velsenius qui ea naturali quodam instinctu provo-cet & concitet ad ordinatos & compositos mo-tus : sicut videmus araneas facere , qu® phan-tasia, idest , voluntate quadam & studio tex-trin® ad opus texendi ordinatissime concitan-tur , sine dubio naturali quodam motu inten«Tom. I.

tionem hujuscemodi operis provocante : nectamen ultra alium senium aliquem quam te-xendi naturale studium iplum animal inveni-tur , sicut & apes fingendi favos , ac mella ,ut ajunt, aeria congregandi.

3. Rationabile vero animal cum habeat inse & hos naturales motus , habet tamen am-plius c®teris animalibus etiam rationis vim quajudicare & diseernere de motibus naturalibuspollit , & alios quidem reprobare & abjicere,alios vero probare atque ssiseipere, cujus ratio-nis judicio dirigi & gubernari hominis motusad vitam probabilem possint. Unde consequensest, ut quoniam natura rationis hujus qu® estin homine , habet in se vim dignoscendi bonivel mali, idque cum discernit , inest ei facul-tas etiam eligendi quod probaverit, in eligen-do quidem quod bonum est, laudabilis, in se-quendo vero quod turpe vel malum est, jureculpabilis judicetur . Illud sane nequaquam la-tere nos debet , quod in nonnullis mutis ani«,malibus ordinatior quidem motus ac c®terisanimalibus invenitur, ut in sagacibus canibus ,vel bellatoribus equis, ita ut videantur aliqui-bus Velut rationabili quodam sensei moveri .Sed id non tam ratione quam incentivo quo-dam , & naturali motu pro hujusmodi usibuslargius induito fieri credendum est. Verum utdicere coeperamus , cum ita se habeat rationa-bile animal, nobis hominibus incidere quidemextrinsecus possunt aliqua & occurrere sive advisum sive ad auditum, vel ad alios sensus qu®nos concitent ac provocent ad bonos vel con-trarios motus : qu® utique quia extrinsecus in-cidunt, non est in nostra positum potestate neincidant vel occurrant . Judicare vero & pro-bare qualiter uti debeamus his qu® incidunt ,nullius alterius res est vel opus nisi rationisejus qu® est in nobis, idest nostri judicii: cu-jus rationis judicio incidentibus extrinsecus con-citamentis abutimur ad id quodeumque ipsa ra-tio probaverit, naturalibus motibus nostris nutuejus vel ad bona vel ad contraria gubernatis.

4. Si vero quis dicat ea qu® extrinsecus ac-cidunt motus nostros provocantia talia esse, utpossibile non sit adverseri eis sive ad bonumsive ad malum nos concitantibus , in seipssimpaulisper qui hoc existimat , convertat ani-mum , & proprios diligentius introfpiciat mo-tus , nisi invenerit cum alicujus desiderii pul-sat illecebra , nihil prius geri quam animi ac-commodetur assensus, & suggestioni prav® nu-tus mentis indulgeat : ita ut etiam verisimili-bus quibusdam causis intra cordis nostri tribu-nalia velut judici residenti ex utraque parte ad-hiberi videatur assertio, ut causis prius exposi-tis gerendi sententia de rationis judicio profe-

L ratur,

mMM

* Veriionem novam fragmentorum Tertii & Quarti Libri cie Principiis qiuc in Editione Fariße'nli , e regione Rtifiniame In-terpretationis adnexa invenitur, ad calcem herum librorum reperies. Vide Pries.