86 O & I G E N X S

perscrutationis improbitas : non utique cogno-sceretur quid esset utilitatis erudiri per ordi-nem . Et inde fit ut cognoscat anima vitiumsuum, seque ipsim reprehendat, ac'consequen-ter se cultura reservet ac tradat , id est utVideat sibi prius vitia resecanda , tum deindead instructionem scientia; veniendum. Quia er-go sicut innumerabiles sunt anima;, ita & mo-res earum atque proposita , diversique singu-larum motus , & appetentia; & incitamenta :quarum varietatem humana mens considerarenullatenus potest : ideo soli Deo ars & scien-tia & potentia dispensationis hujuscemodi re-linquenda est, qui solus noste potest & reme-dia singularum , & curationum tempus metiri.Ipse ergo est qui solus, ut diximus , agnoscitsingulorum mortalium vias , qua via etiamPharaonem adducere deberet , ut per ipsumnomen suum nominaretur in universa terra,pluribus plagis antea castigatum & usque adsubmersionem maris adductum . In qua sub-mersione non utique putandum est finitam esse erga Pharaonem providentiam Dei : nonenim quia demersus est , continuo etiam sub-stantialiter intersiste putandus est .In manu e-16 nim Dei & nos & sermones noflri &" omnis pru-dentia atque operum disciplina est , sicut scriptu-ra dicit > Verum ha;c pro viribus nostris disE%ed.io.2o. seruimus capitulum scriptura discutientes inquo dicitur Deus induraste cor Pharaonis , &Rop?,9. 18. pro eo quod dictum est: Cui ergo vult , mise-retur , & quem vult indurat.

15. Nunc videamus etiam de his quD Eze-Ezech. ii. chiel dicit cum ait: Auferam cor lapideum abrs°. US , & immittam eis cor carneum , ut in juflist .

sationibus meis incedant , & prrecepta mea custo-diant . Si enim cum vult Deus , aufert lapi-steum cor , & carneum dat , ut pracepta suaserventur, & mandata custodiantur, neque ma-litiam auferre in nostra videbitur este potesta-te . Auferri enim cor lapideum non aliud vi-detur este , quam malitiam qua quis obdura-tur , abscindi a quo Deus vult . Neque quodmittitur cor carneum ut in praceptis ambule-tur Dei, & serventur mandata Dei , aliud estnisi obedientem fieri & non resistentem con-tra veritatem , Le,operantem opera virtutem.Si ergo hsec promittit Deus se facturum , &antequam ipse auferat cor lapideum , depone-re illud a nobis non possumus, consequens estut in nostra potestate non sit abjicere mali-tiam , sed in Deo . Et iterum si non in no-stro actu est , ut fiat in nobis cor carneum ,sed solius Dei opus est , non erit nostrumopus fecundum virtutem vivere , sed in om-nibus Dei gratia; opus videbitur. H xc quidemdicunt hi qui volunt ex auctoritate divina;scriptura disterere nihil esse positum in nostrapotestate : quibus respondebimus ha;c non ta-liter intelligi oportere , sed sicut si sit aliquisimperitus & indoctus , isque sentiens imperi-tis fu® notam sive adhortatione cujusquam ,sive prudentium quorumque ajmulatione pul-satus , tradat se alicui a quo confidat posse sediligenter imbui & competenter erudiri : isergo qui jam prius se obduraverat in imperi-tia , si se , ut diximus , cum omni animi in-tentione dat magistro , atque obtemperaturumse in omnibus repromittit , propositi ejus in-tentione perspecta competenter etiam magisterpollicebitur ablaturum se ab eo omnem impe-

ritiam , & inserturum peritiam t non quo ab-nuenti discipulo vel renitenti hoc se promit-tat este facturum , sed offerenti se atque in vldeöngeomnem obedientiam mancipanti ; ita & divi- nian. *nus sermo promittit his qui accedunt ad se ,ablaturum se este cor lapideum , non utiqueab his qui se non audiunt, sed ab his qui do-ctrina; sii a; praecepta suscipiunt : sicut in evan-geliis invenimus aegrotantes accedere ad salva-torem , rogantes ut percipiant sanitatem ; &ita demum curari. Et est quidem i verbi gra-tia , ut curentur caeci & videant , in eo qui-dem quod precati sunt salvatorem , & credi-derunt ei poste se ab eo curari, opus ipsorumqui curati sunt: in eo vero quod eis redditurvisus , opus est salvatoris . Ita etiam in hocdivinus sermo promittit daturum se este eru-ditionem auferendo cor lapideum, id est, ab-stergendo malitiam , ut possint per hoc in di-vinis ambulare praeceptis & legis mandata ser-vare .

16. Post propositum nobis est etiam illud de E- »vangelio quod salvator dixerat : Vt videntes ^ are I4videant & non videant : &' audientes audiant , a,e - 4 - 1 *

& non intelhgant , ne forte convertantur & re-mittatur eis . Jn quo dicet qui e diverso respon-det : si omnimodo bi qui manifestius audient,corrigentur & convertentur, & ita converten-tur ut & digni sint percipere remissionem pec-catorum : non est autem in ipsorum potesta-te ut audiant manifestum sermonem , sed inejus utique potestate qui docet, ut apertius &manifestius doceat : is vero qui docet , pro-pterea se dicit manifeste eis non pradicare ver-bum ne sorte audiant & intelhgant & conver-tantur & salventur : non erit utique in ipsisut salvi fiant. Quod si est, liberi arbitrii nonerimus vel ad salutem , vel ad perditionem .

Et Ii quidem non esset adjectum quod dixit :

'Iste forte convertantur & remittatur eis , possetpronior esse responsio, qua diceremus quoniamnolebat eos quos salvator prasciebat non estesuturos bonos, intelligere mysteria regni cario-rum , & propterea loquebatur eis in parabo-lis ; nunc autem cum adjectum sit , ne forteconvertantur <&■ remittatur eis , difficilior effi-citur expositio . Et primo quidem observan-dum nobis est quid habeat munimenti locusiste etiam adversus hsreticos , qui aucu-pari verba de veteri testamento solent , siqua sorte videntur eis, ut ipsi intelligunt ,de Deo creatore grave & inhumanum ali-quid designare , cuin vel vindicantis designa-tur vel punientis affectus , vel quoquomo-do certe ipsi hsec nominare solent , ex qui-bus videlicet bonitatem denegent este in crea-tore : quomodo non eadem mente , nec eo-dem sensu etiam de Evangelist judicant , necobservant si qua talia etiam in Evangelist po-lita sunt , qualia judicant vel arguunt in vete-ri testamento . Evidenter enim in hoc capitu-lo salvator ostenditur , sicut ipsi dicunt , pro-pterea manifeste non loqui , uti ne convertan-tur homines & conversi remissionem accipiantpeccatorum . Quod utique si secundum solamliteram intelligatur , nihil omnino minus ha-bebitur ab eis qua; in testamento veteri crimi-nantur . Si vero ipsis etiam videntur h zc ex-positione indigere , si qua in novo testamentoita posita inveniuntur , consequens & necessa-rium erit, ut etiam ea qua* in veteri testa-mento