Contra C-e l s u m, Lib. VIII. 387
ve fortuna, usi sunt ? j Quot liberis carentes obtinue-runt quod petebant ? Ouot damonum ira subtrahisunt ? quot mutilatis membra restituta junt ? quotsua in templa 'irreverentia pcenas dederunt , aliiquidem mente excidentes , alii qua fecerant confi-tentes, alii fibi ipfi mortem consciscentes ; alii mor-bis insanabilibus correpti ? Fuerunt etiam quos ter-rifica vox ex adytis erumpens interficeret . Nescioquomodo Celsus haec proserat quasi de illorumveritate constaret ; quae vero prodigia aut deJudaeis aut de Jesii ejusque discipulis nobis scri-pto tradita stint, ea pro fabulis habeat . Curenim nostra non essent vera? Cur quae Celsiisrecenset sabulosa figmenta non essent ? Certe*■ illis Philosophorum Graecorum sectae a ut De-mocriti, Epicuri, Aristotelis, nullam adjunxe-runt fidem: forsitan nostris ob evidentiam cre-diturae , si in Moysen aut prophetas qui pro-digia fecerunt , aut Jesum ipsum incidissent.
4 6. Ac Pythia quidem narratur corrumpi sepermisisse ut oracula ederet; at nostri Prophe-tae non solum sui temporis , sed etiam conse-quentium temporum hominibus admirationi fue-re ob eorum quae dicebant evidentiam . Namex eorum oraculis & urbes conditae sunt , &hominibus restituta sanitas est, & cessarunt fa-EW.3-8. mes ; sed & tota Judaeorum gens ex aEgyptoin Palaestinam veluti colonia deducta est, quaequidem gens donec Dei mandatis morem ges-sit , felix suit ; cum ab illis discessit, pceni-tuit . Quid memorem oportet quot principes& privatos scripturarum historia repraesentet,qui prospera infausta-ve fortuna visi sunt pro-ut prophetiarum aut observantes aut negligen-tes suerunt ? Quod si etiam de liberorum or-bitate dicendum est quam quidam moleste se-rentes precibus ab universorum conditore im-lJ petrarum ut patres aut matres fierent, legaturAbraham Saraeque historia ex quibus jam de-crepitis natus est Isaac totius Judaeorum gen-tis pater & aliorum praeter istos. Legantur Scquae de Ezechia prodita sunt qui non morbosolum liberatus est , ut Isaias praedixerat , sedetiam fidenter dixit : Tosthac procreabo liberoslsas.3i.lti9 qui annunciabunt justitiam tuam . Et in quarto4 .r^. 4.16. Regum mulier illa , qua: Eliseum exceperat,17. s ' ' ' Elisaei precibus facta est mater , id quod pro-Matf.1j.30 i ta iU e p) e i gratia prsnunciaverat. Innume-' r i quoque homines membris mutili acceperunt1 .Macc. 9. a j e p u f an itatem : & alii , qui Judaeorum cul-
llifoc 7 24 tum violare in templo ausi suerant , quas pce-& 9. 5.' nas luerint , reserunt b Macchabsorum libri.h 47. At enim dixerint Graeci 'Fabulosa h$cesse , quanquam vera esse integra; duae gentestestantur. Cur vero fabulae non essent potius,quae Graeci narrant, quam ista. Quod si quis,ne ulla causa probare sua & aliena respuerevideatur , res propius contemplatus dicat qusGraeci narrant , ea a quibusdam daemonibus :quas Judaei reserunt, ea a Deo per prophetas,aut ab Angelis, aut a Deo per jAngelos; Chri-stianorum vero miracula a Jesu & potestate abipso Apostolis data facta esse, age, omnia in-vicem conferamus. Videamus quodnam eorumTom. I.
consilium fuit , qui prodigiorum illorum au-ctores suerunt > an , quorum causa prodigiahaec facta sunt , utilitatem illis , an detrimen-tum attulerint, an neutrum. Certe antiqua Ju-daeorum gens videbitur suisse gens Philosopho-rum , antequam peccarent in divinitatem , aqua ob summam nequitiam derelicti sunt : &Christiani , qui modo quodam incredibili insocietatem coaluerunt , initio prodigiis potiusquam exhortationibus videbuntur ad relinquen-da patria instituta adducti, & ad amplectendaaliena traducti . Et sane si de prima Christia-norum constitutione verisimilis habendus estsermo , dicemus probabile non esse Aposto-los , plebeios & sine literis viros , ad, religio-nem Christianam hominibus annunciandam aliare confisos esse quam collata sibi potestate &gratia , quae eorum praedicationis comes erat ,ut annunciata ab ipsis doctrina reciperetur inec eorum auditores a patriis institutis iisquevetustate confirmatis abduci , & ad dogmatatam insolita, tam aliena ab iis quibus innutri-ti suerant, suscipienda induci potuisse, nisi mi-rifica quadam potentia rebusque prodigiosis mo-ti suissent.
48. Postea Celsus nescio quomodo , prolatain medium eorum alacritate qui usque ad mor-tem certant ut ne Christianismum ejurent >quasi nostra comparans cum iis, quee initiato-res & mystagogi dicunt, addat: Enimvcro , bo-ne vir , quemadmodum tu credis aterna supplicia ,sic & illorum sacrorum interpretes , initiatores , &mystagogi . Ouas aliis tu minans poenas , easdem il-li minantur tibi. Considerandum enim an illi verio-ra aut firmiora dicant . Verbis enim &qua utriqueasseveratione vestra vera esse contenditis . Sed fi o-pus est argumentis , illi multa & manifesta profe-runt , dubia tum ex operibus d&monicarum qua-rumdam potestatum , tum ex oraculorum responsis ,dr ex -vaticiniis omnis generis . Contendit igitursacrorum principes aeque ac nos de suppliciisaeternis loqui, vultque expendere ab utra par-te stet veritas . Equidem affirmaverim peneseos esse veritatem , qui possunt doctrinae suaeauditores ita afficere ut vivant , quasi certieam esse verissimam . Atqui Judaei &• Chri-stiani sic affecti sunt de saeculo ut vocant fu-turo , de praemiis quae in illo justos , de poe-nis quae peccatores manent . Ostendat igiturCelsus aut quisquis voluerit quos sic de sup-pliciis sternis affecerint sacrorum principes &mystagogi. Credibile enim est hujus doctrinaeparentem non velle tantum suppliciorum hor-rorem incutere & de illis disserere, sed etiamita auditores afficere ut pro viribus fugiant il-la committere quae supplicia ipsis arcesserent.Sed & prophetiae , modo non perfunctorie le-gantur positae in illis praedictiones , fatis mihiesse videntur ad prudentem simul & candidumlectorem persuadendum, viros illos Dei Spiri-tu afflatos suisse , quibus nihil ex daemonumoperibus , nihil ex oraculorum responsis , ni-hil ex vaticiniis vel tantillum simile afferripotest .
Ccc 2 49. Vi-
a Democriti, Epicuri , Aristotelis .) De his Philosophis vi-de Annotationes ad lib. i. num. 43. Vide insuper Suidam in•^eCKmov , ubi de Aristotele speciatim hac adnota-vit: Demo autem ait Dodone oraculum Jovis ejse lebetibus cir-cumdatum', bos autem lebetes se invicem tangere, & uno]can-cujfo omnes alternatim resonare , ita ut diu in circuitu edant
sattum . Aristoteles autem , id tanquam figmentum arguent,„jt duas ejse columnas , quarum una lebetem , altera puerumflagellum tenentem , habet , cujus flagelli lora tenea concussa avento in lebetem impingere, eum vero perculsum resonare.
b Maccbabteorum . ) Vide Grotium lib. z, cap. ao. §- 9 -jure belli & pacis.