De Fontibus naturahb. &c, 119

pterea melius ascendit aqua in caniculo madefa-cto. Ita videmus guttas aquae in sublimi pendere,gravitate guttae non potente tenacitatem illamvincere ; addo & quod guttula aqua: multam ha-bet superficiem respective ad pondus ut explicui-mus supra.

Ad hanc aeris gravitationem multa alia revo-cantur quae non sunt hujus loci. Ut quod duaegutta: aquae ubi se attigerint in unam guttam coa-lescant : cum enim ex contactu impediatur aerisgravitatio in eam partem , exteris ab aere com-pressis undique , necessario in unam conveniunt.Pendet gutta ex ligno quia ex parte qua lignumattingit non gravitat aer , si autem festuca ab in-feriori parte eam attingas , quia impeditur a fe-stuca ea parte aeris gravitatio; illa sequitur. Ex-perti sunt nonnulli in mercurio contrarium eveni-re , nempe in minori tubulo , mercurium non as-cendere ad eam altitudinem,quam habet in majo-ri tubo, aut in vase. Dicendum est id provenire exdifficiliori divisibilitate ipsius mercuri) , qui pertantas angustias non nisi difficulter intromittipoflit.

53£SS8g999SSSS5S-555805S5S3S3S5 : SSSS5!9S3>S9S3

PROPOSITIO XII.

Ratio est quia si defectus pressionis aeris eam im-pellit usque ad B, si tubus perveniat usque ad D

poterit pressio aeris libera eam impedire, quominus decidat, & superare gravitatem aqux BD,Si vero perveniat in C cum aequalis sit pressioaeris in vase A,& in puncto C,illx erunt in xqui-libriojsed aqua BC ex suppositione superat aquamAB; ergo praevalebit.

Ha:c necessario promittenda fuerunt, ut son-tium causas expenderem; cum enim illi ad aqua-tum aequilibrium revocentur, explicandum priuserat, quomodo intelligendum esset illud aequili-brium.

Problema.

/isienfia aau&supra libellarn->in minutioribus tubisnihil confert ad motum perpetuum.

Quia ex superius proposita experientia, possetnon nemini in mentem venire,motum perpetuumfacilem esse; si enim in minutioribus tubis aquaascendit supra libellam, alterius aquae , in majorivase contentae, excipiatur illa aqua ubi ex minoritubulo effluxerit; & quia invenitur altior super-ficie alterius aqua: , poterit proprio pondere adillam ferri, atque in aqua majoris vasis, per tubu-lum altius effertur,proprio pondere ad fontem'suum regreditur. Haec inquam cogitatio legitimavideri posset,assero tamen ex eo capite nihil con-fici. Esto enim in aquam tubulo contentam, nonpossit omnem suam gravitationem aer exercere,ob tubuli angustias, & adhesionem pattium, ubiveto ad os tubuli pervenerit aqua , totus aer ineam libere gravitabit, impedietque quominusegrediatur, aut effluat. Cum enim si spectenturaqux , sola: illae sint in aequilibrio ubi ad libellamdisposita: sunt , cogaturque ascendere nonnihilaqua ob inaequalem aeris pressionem, ubi cessabitejusmodi inxqualitas omnem motum cessare ne-cesse est:sed dum aqua ad os tubuli pervenerit,in-venitur aequalitas pressionis ab aere factx. Immönunquam aqua per tubulum ascendens supra li-bellam, ad os ejus perveniet ; ita vidimus in lon-giori tubo altius ascendere , si vero decurteturquia major fit gravitatio aeris, aqua minus ascen-dit. Unde tubulus ut ita dicam aquam exsugit,nunquam tamen illam reddere potest. Sic nequeaqua pet arenam,aut per cineres ascendens potestdiffluere , nisi in loco infra libellam aquac posito>Neque etiam per pannum, hoc est si immergaturpannus aqux ; madefiet quidem ad aliquos digi-tos , nunquam tamen aqua effluet nisi pannusdescendat insta superficiem aqux. Ita licet aquain tubulo possit ascendere usque ad B, nunquamtamen fluet nisi tubulus perveniat in punctam C,infra superficiem aqux in opposito vase Contents.

WWWMWW68S868WW88,W8gW.8SW8ggg..WFg

PROPOSITIO XIII.

Theorema.

De fontium origine.

Hic ex professo fontium causas expendere nondebeo,sed tantum eas examinare,quae ad mathesinspectant. Unde referam aliquas de ea re sententiasiisque tantum immorabor, quae hujus scienti* pe-culiares erunt. Ut autem verus ,&c germanus qux-stionis sensus intelligatur,quxritur quomodo aquaad ora sontium perveniat & inde profluat.

Nonnulli ex solis pluviis fontes generari existi-mant,cui opinioni multa sunt qu* favent. Primbquod in locis in quibus infrequentes sunt pluvix,rarissimi sint fontes , ut in Aigypto & Pcruvianaregione. Secundo quod mirum in modum pluviis&nivibus augeantur fontes. Tertio quod vix ul-lus sit fons, qui non arescat,deficientibus pluviis,aut saltem mirum in modum non decrescat xstivocalore. A multis rejicitur hxc opinio; nescio ta-men an satis bene. Quod enim asserunt non ultradecem pedes terram humectari pluviis, nihil effi-cit : si enim licet terra non humectetur nisi ad de-cem pedes , hoc non impedit quo minus augean-tur fontes ex pluviis ; igitur terrx soliditas nonimpedit , quo minus aqux pluvix ad ora fontiumperveniant. Existimo igitur maximas esse,in mon-tibus prxeipue cavitates,qu* a( ^ m odum cisterna-rum , aquis pluviis , per rupium commissuras , 8chiatus frequentes fefe insinuantibus repleantur :quarum ora quia non fatis aperta sunt , aquam adfaturam usque pluviam dispensent,& suppeditent.Hoc clarissimum est in Alpibus in quibus quoties-cumque accidit ut rupium commissurx omnesversus unam partem descendendo ferantur , ibisunt frequentes fontes,in opposita vero parte nul-li. Facilius autem aqua »per saxorum commissurasfefe insinuat, quam per terram faciliusque decur-rit. Neque mirum videri debet tantam ex pluviiscolligi posse aquarum copiam qu* fluminibus suf-ficiat;