636 NOTAS IN CARMEN TERTIUM

55. Aut putri sonitum daret ungula fossa. Altum de hac fossa inlercommentatores silentium ; nisi quod Thomas Stephanus in sua harumSilvarum editione fossam interpretatur septum vel carcer 9 quo contine-bantur equi priusquam ad cursum emittebantur. Nescio quidem undehanc hauserit vocis significationem; nec sane multum refert, quum Sta-tius non aliud scribere potuerit quam, « aut putri sonitum daret ungulacampo. » Immanis, inquies, mutatio; vide tamen quibus auctoritatibuseam defendam. Virgilius, jEn. VIII, 5p5, « it clamor, et agmine factoQuadrupedante putrem sonitu quatit ungula campum ; » quem versumpene repetit XI, 876, « Quadrupedumque putrem cursu quatit ungulacampum. » Plane vides Statianum hoc parodiam esse versus Virgiliani :Virgilius vero sumsit ex Ennio, Annal. VI, citato a Macrobio, Satum.VI, i. Noster, Theb. VI, 4 01 ? «pereunt vestigia mille Ante fugam,absentemque ferit gravis ungula campum; » et 4^99 - Multaque trans-versis prajstringitur ungula campis; » XII, 666,

Icta gemit tellus : virides gravis ungula camposMutat, et innumeris peditumque equitumque catervisExspirat protritus ager ;

Achilleid. I, 123, de Chirone, « Motaque desueto crepuit senis ungulacampo ; » Sil. Italicus, VI, 217,« Cornea gramineum persultans ungulacampum ; » et II, 17^, « Incita pulveream campo trahit ungula nubem ; »Lucanus, VI, 82, «gradibusque citatis Ungula frondentem discussitcornea campum; » Noster, Theb. IX, 260, »consuetaque campo Fluc-tuat, et mersas levis ungula quaerit arenas ; » Ovid. Halieutic. vs. 78, deequis loqueris :

Compescatque solum generoso concita pulsuUngula sub spoliis graviter redeuntis opimis;

idem, Met. VI, 218, * Duraque mollierat subjectas ungula glebas; »Calpurnius, Eclog. VI, 56,

Ungula qua* viridi sic exsultavit in arvo,

Tangeret ut fragiles, sed non curvaret, aristas.

Videor etiam invenisse originem erroris. Vox campo ita scribitur inMSS, capo : unde, transpositis syllabis, poca : ino x 9 pona 9 f osa 9 fossa.Scient harum rerum periti quam facile hoc evenire potuit, et quammillies evenit. Fossa huic loco omnino aliena est : campo propria et ap-posita.

58. Ipse madens oculis. Usitatius est madens oculos quam oculis ; utsit Graicismus. Sed et in hoc loco grassata est eadem manus quaj modosupposuit fossa pro campo; si quid enim video, scripsit Statius, « Ipsemadens lacrimis. » Thebaid. XI, 417, «Cuncta madent lacrimis et abomni plangitur arce; » IX, 4*, «madet ardua fletu Jam galea atqueocreae clipeum excepere cadentem; » Ovidius, Metam. VI, 628, « In-vitique oculi lacrimis maduere coactis ; » X, 45, « Tum primum lacrimis