I

I 7 I

A. U. C. 319 — 32*. A . C. 435-433.

iterum et L. Virginio consulibus, tantum metum vastitatisin urbe agrisque fecit, ut non modo praedandi causaquisquam ex agro Romano non exiret, bellive inferendimemoria Patribus aut plebi esset; sed ultro Fidenates, quise primo aut oppido, aut montibus, aut muris tenuerant,populabundi descenderent in agrum Romanum. Deinde, 4Vejentium exercitu accito, (nam Falisci perpelli ad in-staurandum bellum, neque clade Romanorum, neque so-ciorum precibus, potuere) duo populi transiere Anienem;atque haud procul Collina porta signa liabuere. Trepida-tum itaque, non in agris magis, quam in urbe, est. Ju-lius consul in aggere murisque explicat copias : a Virgi-nio senatus in aede Quirini consulitur. Dictatorem dici 5A. Servilium placet, cui Prisco alii, alii Structo fuissecognomen tradunt. Virginius, dum collegam consuleret,moratus, permittente eo, nocte dictatorem dixit, is sibimagistrum equitum Postumum Aebutium Elvam dicit.

XXII. Dictator omnes luce prima extra portam Col-linam adesse jubet. Ouibuscunque vires suppetebant adarma ferenda, praesto fuere: signa ex aerario promptaferuntur ad dictatorem. Quae quum agerentur, hostes inloca altiora concessere. Eo dictator agmine infesto subit:nec procul Nomento signis collatis, fudit Etruscas legio-nes: compulit inde in urbem Fidenas, valloque circumde-dit. Sed neque scalis capi poterat urbs alta et munita; 2neque in obsidione vis ulla erat, quia frumentum non ne-cessitati modo satis, sed copiae quoque, abunde ex anteconvecto sufficiebat. Ita, expugnandi pariter cogendiquead deditionem spe amissa, dictator in locis, propter pro-pinquitatem notis, ab aversa parte urbis maxime neglecta,quia suapte natura tutissima erat, agere in arcem cunicu-lum instituit. Ipse, diversissimis locis subeundo ad moe- 3nia, quadrifariam diviso exercitu, qui alii aliis succede-rent ad pugnam, continenti die ac nocte proelio, ab sensuoperis hostes avertebat: donec, perfosso a castris monte,erecta in arcem via est; intentisqne Etruscis ad vanas acerto periculo minas, clamor supra caput hostilis captamurbem ostendit. Eo anno C. Furius Pacilus et M. Gega-nius Macerinus censores villam publicam in campo Mar-tio probaverunt; ibique primum census populi est actus.

XXIII. Eosdem consules insequenti anno refectos,Julium tertium, Virginium iterum, apud Macrum Licini-um invenio. Valerius Antias et O. Tubero M. Manliumet O. Sulpicium consules in eum annum edunt. Ceterumin tam discrepante editione et Tubero et Macer libroslinteos auctores profitentur; neuter, tribunos militnm eoanno fuisse, traditum a scriptoribus antiquis dissimulat.Licinio libros haud dubie sequi linteos placet, et Tubero 2incertus veri est; sed inter cetera, vetustate incomperta,