349

A . U. C. 431—432. A . C. 323 — 323 .

a rx, moeniaqne et portae, plena armatorum fuerint: etquum concursatum conclamatumque ad arma omnibus lo-cis esset, prima luce nec auctor, nec causa terroris com-paruit. Eodem anno de Tusculanis Flavia rogatione po- 5puli fuit judicium. M. Flavius tribunus plebis tulit adpopulum, ut in Tusculanos animadverteretur; quorumeorum ope ac consilio Veliterni Privernatesque populoRoinano bellum fecissent. Populus Tusculanus cum con- 6jugibus ac liberis Romam venit. Ea multitudo, veste mu-tata et specie reorum, tribus Circuit, genibus se omniumadvolvens. Plus itaque misericordia ad poenae veniam im-petrandam , quam causa ad crimen purgandum valuit.Tribus omnes, praeter Polliam, antiquarunt legem. Pol- 7lia e sententia fuit, puberes verberatos necari, conjugesliberosque sub corona lege belli venire. Memoriamqueejus irae Tusculanis in poenae tam atrocis auctores man-sisse ad patrum aetatem constat, nec quemquam fermeex Pollia tribu candidatum Papiriam ferre solitum.

XXXVIII. Insequenti anno, O. Fabio, L. Fulvio con-sulibus, A. Cornelius Arvina dictator et M. Fabius Am-bustus magister equitum, metu gravioris in Samnio belli(conducta enim pretio a finitimis juventus dicebatur) in-tentiore delectu habito, egregium exercitum adversus Sam-nites duxerunt. Castra in hostico incuriose ita posita, 2tanquain procul abesset hostis : quum subito advenere Sam-nitium legiones tanta ferocia, ut vallum usque ad statio-nem Romanam inferrent. Nox jam appetebat: id prohi-buit munimenta adoriri: nec dissimulabant, orta luce po-stero die facturos. Dictator, ubi propiorem spe dimica- 3tionem vidit, ne militum virtuti damno locus esset, igni-bus crebris relictis, qui conspectum hostium frustraren-tur , silentio legiones educit: nec tamen fallere propterpropinquitatem castrorum potuit. Eques extemplo insecu-tus ita institit agmini, ut, donec lucesceret, proelio abs-tineret. Ne pedestres quidem copiae ante lucem castris 4egressae. Eques, luce demum ausus incursare in hostem,carpendo novissimos, premendoque iniquis ad transitumlocis, agmen detinuit. Interim pedes equitem assecutus;et totis jam copiis Samnis urgebat. Tum dictator, post-quam sine magno incommodo progredi non poterat, eumipsum, in quo constiterat, locum castris dimetari jussit.

Id vero, circumfuso undique equitatu, ut vallum petere- 5tur, opusque inciperet, fieri non poterat. Itaque, ubi ne-que eundi, neqne manendi copiam esse videt, instruitaciem, impedimentis ex agmine remotis. Instruunt contraet hostes, et animis et viribus pares. Auxerat id maximeanimos, quod, ignari loco iniquo, non hosti, cessum, vel-ut fugientes ac territos terribiles ipsi secuti fuerant. Id fialiquamdiu aequavit pugnam, jam pridem desueto Samnite