354

T. Livii Lib. IX. Cap. 3.4,

insolitus membra tenet: intnentesque alii alios (qnum al-terum quisque compotem magis mentis ac consilii duce-

6 rent) diu immobiles silent. Deinde ubi praetoria consu-lum erigi videre, et expedire quosdam utilia operi, quan-quam ludibrio fore munientes, perditis rebus ac spe omniadempta, cernebant 5 tamen, ne culpam Aialis adderent,pro se quisque, nec hortante ullo nec imperante, ad mu-niendum versi, castra propter aquam vallo circumdant;sua ipsi opera laboremque irritum (praeterquam quod ho-stes superbe increpabant) cum miserabili confessione eln-

7 dentes. Ad consules maestos, ne advocantes quidem inconsilium, (quando nec consilio nec auxilio locus esset)sua sponte legali ac tribuni conveniunt: militesque adpraetorium versi, opem, quam vix dii immortales ferrepoterant, ab ducibus exposcunt.

III. Querentes magis, quam consultantes, nox oppres-sit, quum pro ingenio quisque fremerent: alius, per obicesviarum ; alius, per adversa montium, per silvas, qua ferri

2 arma poterunt, eamus. Modo ad hostem pervenire liceat ,quem per annos jam prope triginta vincimus ; omnia aequaet plana erunt Romano, in perfidum Samnitem pugnanti:alius, Quo, aut qua eamus? Num montes moliri sede suaparamus ? Dum haec imminebunt juga, qua tu ad hostemvenies 'l Armati, inermes, fortes, ignavi, pariter omnes captiatque victi sumus. Ne ferrum quidem ad bene moriendum

3 oblaturus est hostis : sedens bellum conficiet. His in vicemsermonibus, qua cibi, qua quietis immemor, nox traductaest. Ne Samnitibus quidem consilium in tam laetis sup-petebat rebus. Itaque universi Herennium Pontium, pa-trem imperatoris, per literas consulendum censent. Jamis gravis annis, non militaribus solum, sed civilibus quo-que abscesserat muneribus: in corpore tamen affecto vige-

4 bat vis animi consiliique. Is, ubi accepit, ad FurculasCaudinas inter duos saltus clausos esse exercitus Romanos,consultus ab nuncio filii, censuit, omnes inde quam pri-mum inviolatos dimittendos. Ouae ubi spreta sententiaest, ilerumque, eodem remeante nuncio, consulebatur,

g censuit, ad unum omnes interficiendos.' Ouae ubi tamdiscordia inter se, velut ex ancipiti oraculo, responsa datasunt; quanquam filius ipse in primis jam animum quoquepatris consenuisse in affecto corpore rebatur; tamen con-sensu omnium victus est, ut ipsum in consilium acciret.Nec gravatus senex plaustro in castra dicitur advectus, vo-calusque in consilium ita ferme locutus esse, ut nihil sen-

6 lentiae suae mutaret; causas tantum adjiceret: Priore seconsilio, quod optimum duceret , cum potentissimo populo peringens beneficium perpetuam firmare pacem amicitiamque:altero consilio in multas aetates, quibus, amissis duobusexercitibus, haud facile receptura vires Romana res esset,