A. U. C. 456. A. C. 298.

4n

concurrit Volumnius, quam Appius ad hostem perveniret.Itaque fronte inaequali concursum est: et, velut forte qua- 9dam mutante assuetos inter se hostes, Etrusci Volumnio,Samnites, parumper cunctati, quia dux aberat, Appio oc-currere. Dicitur Appius in medio pugnae discrimine, itaut inter prima signa manibus ad coelum sublatis conspi-ceretur, ita precatus esse: Bellona, si hodie nobis victoriamduis , ast ego templum tibi voveo. Haec precatus, velut in- 10stigante dea, et ipse collegae et exercitus virtutem aequa-rvit. Duces imperatoria opera exsequuntur; et milites,ne ab altera parte prius victoria incipiat, annituntur. Er-go fundunt fugantque hostes, majorem molem haud facilesustinentes, quam cum qua manus conserere assueti fue-rant: urgendo cedentes, insequendoque effusos compu-lere ad castra. Ibi, interventu Gellii cohortiumque Sabel- nlarum, paullisper recruduit pugna. Iis quoque mox fusis,jam a victoribus castra oppugnabantur: et, quum Volum-nius ipse portae signa inferret, Appius, Bellonam victri-cem identidem celebrans, accenderet militum animos, pervallum, per fossas irruperunt. Castra capta direptaque:praeda ingens parta et militi concessa est. Septem milliaac trecenti hostium occisi, duo millia et centum viginticapti.

XX. Dum ambo consules omnisque Romana vis inEtruscum bellum magis inclinat, in Samnio novi exerci-tus, exorti ad depopulandos imperii Romani fines, perVescinos in Campaniam Falernumque agrum transcendunt,ingentesque praedas faciunt. Volumnium, magnis itineri-bus in Samnium redeuntem, (jam enjm Fabio Decioqueprorogati imperii finis aderat) fama de Samnitium exer-citu populationihusque Campani agri ad tuendos sociosconvertit. Ut in Calenum agrum venit, et ipse cernit re- 2centia cladis vestigia, et Caleni narrant, tantum jam prae-dae hostes trahere, ut vix explicare agmen possint: ita-que jam propalam duces loqui, extemplo eundum in Sam-nium esse,- ut, relicta ibi praeda, in expeditionem redeant,nec tam oneratum agmen dimicationi committant. Ea, 3quanquam similia veris erant, certius tamen explorandaratus, dimittit equites, qui vagos praedatores in agros pal-lantes excipiant: ex quibus inquirendo cognoscit, ad Vul-turnum flumen sedere hostem: inde tertia vigilia motu-rum : iter in Samnium esse. His satis exploratis pro-,fectus, tanto intervallo ab hostibus consedit, ut nep ad-ventus suus propinquitate nimia nosci posset, et egredien-tem e castris hostem opprimeret, Aliquanto ante lucem 4ad castra accessit; gnarosque Oscae linguae exploratum,quid agatur, mittit, Intermixti hostibus (quod facile eratin nocturna trepidatione) cognoscunt, infrequentia arma-tis signa egressa, praedam praedaeque custodes exire, igno-