A . U . C . 537. A . C . 217.

127

tunam interesset , ipsos prope in medio sitos Nolanos scire.Nolle ominari, quae captae urbi cessura forent: sed potius 9spondere, si Marcellum cum praesidio ac Nolam tradidis-sent, neminem alium, quam ipsos, legem, qua in societatemamicitiamque Hannibalis venirent, dicturum.

XHV. Ad ea Herennius Bassus respondit: Multosannos jam inter Romanum Nolanumque populum amicitiamesse, cujus neutros ad eam diem poenitere ; et sibi si cumfortuna mutanda fides fuerat, sero jam esse mutare eam:dedituris se Hannibali non fuisse arcessendum Romanumpraesidium: cum iis, qui ad se tuendos venissent, omniasibi et esse consociata, et ad ultimum fore. Hoc colloqui- 2um abstulit spem Hannibali per proditionem recipiendaeNolae. Itaque oppidum corona circumdedit, ut siinul abomni parte moenia aggrederetur. Ouem ut successissemuris Marcellus vidit, instructa intra portam acie, cummagno tumultu erupit. Aliquot primo impetu perculsi 3caesique sunt; dein, concursu ad pugnantes facto, aequa-tisque viribus, alrox coepit esse pugna: meinorabilisqueinter paucas fuisset, ni ingentibus procellis effusus imberdiremisset pugnantes. Eo die commisso modico certamine,atque irritatis animis, in urbem Romani, Poeni in castrasese receperunt. Tamen Poenorum prima eruptione per- 4culsi ceciderunt liaud plus quam triginta, Romanorumnullus. Imber continens per noctem totam usque ad ho-ram tertiam diei insequentis tenuit: itaque, quanquamutraque pars avidi certaminis erant, eo die tenueruntsese tamen munimentis. Tertio die Hannibal partem co- 5piarum praedatum in agrum Nolanum misit. Quod ubianimadvertit Marcellus, extemplo in aciem copias eduxit:neque Hannibal detrectavit. Mille fere passuum inter ur-bem erant castraque. Eo spatio (et sunt omnia campicirca Nolam) concurrerunt. Clamor, ex parte utraque 6sublatus, proximos ex cohortibus iis, quae in agros prae-datum exierant, ad proelium jam commissum revocavit.

Et Nolani aciem Romanam auxerunt: quos collaudatosMarcellus in subsidiis stare, et saucios ex acie efferre jus-sit; pugna abstinere, ni ab 6e signum accepissent.

XLV, Proelium erat anceps: summa vi et duceshortabantur, et milites pugnabant. Marcellus victis antediem tertium, fugatis ante paucos dies a Cumis, pulsispriore anno ab Nola ab eodem se duce, milite alio, in-stare jubet. Non omnes esse in acie: praedantes vagari 2in agro: sed, qui pugnent, marcere Campana luxuria, vinoet scortis, omnibusque lustris per totam hiemem conjectos.Abisse illam vim vigoremque, dilapsa esse robora corporumanimorumque, quibus Pyrenaei Alpiumque superata sint juga:reliquias illorum virorum, vix arma mernbraque sustinentes,pugnare. C apuam Hannibali Cannas fuisse. Ibi virtutem 3