A, U. C. 538 . A. C. 216.

1*3

XV. Postero die, ubi signa coeperunt canere, primiomnium parati instructique ad praetorium conveniunt.Sole orto, Gracchus in aciem copias educit: nec hostesmoram dimicandi fecerunt. Decem et septem millia pedi- 2tum erant, maxima ex parte Bruttii ac Lucani: equitesmille ducenti; inter quos pauci admodum Italici, ceteriNumidae fere omnes Maurique. Pugnatum est et acriter,et diu. Ouatuor horis neutro inclinata est pugna, necalia magis Romanum impediebat res, quam capita hostiumpretia libertati facta. Nam ut quisque hostem impigre 3occiderat, primum capite aegre inter turbam tumultumqueabscidendo tempus terebat: deinde, occupata dextra te-nendo caput, fortissimus quisque pugnator esse desierat:segnibus ac timidis tradita pugna erat. Ouod ubi tribuni 4,militum Graccho nunciaverunt, neminem stantem jam vul-nerari hostem, carnificari jacentes, et in dextris militumpro gladiis humana capita esse : signum dari propere jns-sit, projicerent capita, invaderentque hostem. Claram satiset insignem virtutem esse: nec dubiam libertatem futuramstrenuis viris. Tum redintegrata pugna est, et eques 5etiam in hostem emissus. Quibus quum impigre Numidaeoccurrissent, nec segnior equitum, quam peditum, pugnaesset, iterum in dubium adducta res; quum utrinque du-ces, Romanus Bruttium Lucanumque, toties a majoribussuis victos subactosque; Poenus mancipia Romana et exergastulo militem, verbis obtereret. Postremo pronunciatGracchus, esse nihil, quod de libertate sperarent , nisi eodie fusi fugatique hostes essent.

XVI. Ea demum vox ita animos accendit, atque, re-novato clamore, velut alii repente facti, tanta vi se inhostem intulerunt, ut sustineri ultra non possent. Primo 3antesignani Poenorum, deinde signa perturbata, postremotota impulsa acies: inde haud dubie terga data, rnuntquefugientes in castra, adeo pavidi trepidique, ut ne in por-tis quidem aut vallo quisquam restiterit, ac prope conti-nenti agmine Romani insecuti novum de integro proelium,inclusi hostium vallo, ediderint. Ibi sicut pugna impedi- 3tior in angustiis, ita caedes atrocior fuit: et adjuverecaptivi, qui, rapto inter tumultum ferro, conglobati etab tergo ceciderunt Poenos, et fugam impedierunt. Ita-que minus duo millia hominum ex tanto exercitu, et eamajor pars equitum, cum ipso duce effugerunt: alii om-nes caesi aut capti: capta et signa duodequadraginta. Ex 4victoribus duo millia ferine cecidere. Praeda omnis (prae-terquam hominum captorum) militi concessa est: et pecusexceptum est, quod intra dies triginta domini cognovis-sent. Quum praeda onusti in castra redissent, quatuormillia ferme volonum militum, qui pugnaverant segnius,nec in castra irruperant simul, metu poenae collem haud