' A. U. C. 545. A. C. 209. 295

oppugnatio esset, sed etiam quam ipse frustra eandem il-lam coloniam, ab Trebia victor regressus, tentasset.

XL. Consules, diversis itineribus profecti ab urbe,velut in duo pariter bella distenderant curas hominum,simul recordantium, quas primus adventus Hannibalis in-tulisset Italiae clades; simul, quum illa angeret cura, quostam 'propitios urbi atque imperio fore deos, ut eodem tem-pore utrobique respublica prospere gereretur ? adhuc adversasecundis pensando rem ad id tempus extractam esse. Quum 2in Italia ad Trasimenum et Cannas praecipitasset Romanares, prospera bella in Hispania prolapsam eam erexisse.Postea , quum in Hispania alia super aliam clades, duobusegregiis ducibus amissis, duos exercitus ex parte delesset,multa secunda in Italia Siciliaque gesta quassatam rempu-blicam excepisse : et ipsum intervallum loci , quod in ultimisterrarum oris alterum bellum gereretur , spatium dedisse adrespirandum. Nunc t duo bella in Italiam accepta, duo cele- 3berrimi nominis duces circumstare urbem Romanam, et unumin locum totam periculi molem, omne onus incubuisse. Quieorum prior vicisset, intra paucos dies castra cum alterojuncturum. Terrebat et, proximus annus lugubris duorumconsulum funeribus. His anxii curis homines digredienlesin provincias consules prosecuti sunt. Memoriae proditum 4est, plenum adhuc irae in cives M. Livium, ad bellumproficiscentem, monenti O. Fabio, ne, priusquam genushostium cognosset, temere manum consereret, respondisse;Ubi primum hostium agmen conspexisset, pugnaturum. Quumquaereretur, quae causa festinandi esset? Aut ex hosteegregiam gloriam, inquit, aut ex civibus victis gaudium,meritum certe, etsi non honestum, capiam. Priusquam 5Claudius consul in provinciam perveniret, per extremumfinem agri Larinatis ducentem in Sallentinos exercitumHannibalem cum expeditis cohortibus adortus C. HostiliusTubulus, incomposito agmini terribilem tumultum intulit.Ad quatuor millia hominum occidit, novem signa milita-ria cepit. Moverat ex hibernis ad famam hostis O, Clau- 6dius, qui per urbes agri Sallentini castra disposita habe-bat. Itaque, ne cum duobus exercitibus simul confligeret,Hannibal nocte castra ex agro Tarentino movit, atque inBruttios concessit. Claudius in Sallentinos agmen conver-tit. Hostilius, Capuam petens, obvius ad Venusiam fitconsuli Claudio. Ibi ex utroque exercitu electa peditum 7quadraginta millia, duo millia et quingenti equites, quibusconsul adversus Hannibalem rem gereret: reliquas copiasHostilius Capuam ducere jussus, ut Q. Fulvio proconsulitraderet.

XLI. Hannibal, undique contracto exercitu, quem iuhibernis, aut in praesidiis agri Bruttii habuerat, in Luca-nos ad Grumentum venit, spe recipiendi oppida, quae per