294 T. Livii Lib. XXVll, Cap. 42 . 43.

2 metum ad Romanos defecissent. Eodem a Venusia consulRomanus exploratis itineribus contendit, et mille fere etquingentos passus castra ab hoste locat. Grumenti moe-nibus prope injunctum videbatur Poenorum vallum. Quin-genti passus intererant. Castra Punica ac Romana inter-jacebat campus, colles imminebant nudi sinistro lateriCarthaginiensium, dextro Romanorum, neutris suspecti,quod nihil silvae neque ad insidias latebrarum habebant.

3 In medio campo ab stationibus procursantes certamina,haud satis digna dictu, serebant. Id modo Romanum quae-rere apparebat, ne abire hostem pateretur. Hannibal,inde evadere cupiens, totis viribus in aciem descendebat.Tum consul, ingenio hostis usus, quo minus in tam aper-tis collibus timeri insidiae poterant, quinque cohortes,additis quinque manipulis, nocte jugum superare, et in

4 aversis vallibus considere jubet. Tempus exsurgendi exinsidiis, et aggrediendi hostem, Ti. Claudium Asellumtribunum militum et P. Claudium praefectum socium edo-cet, quos cum iis mittebat. Ipse luce prima C0pi*!8 omnespeditum equitumque in aciem eduxit. Paullo post et abHannibale signum pugnae propositum est, clamorque incastris ad arma discurrentium est sublatus. Inde equespedesque certatim portis ruere, ac palati per campum

g properare ad hostes. Quos ubi effusos consul videt, tri-buno militum tertiae legionis C. Aurunculejo imperat, utequites legionis, quanto maximo impetu possit, in hostememittat: ita pecorum modo incompositos toto passim cam-po se fudisse, ut sterni obterique, prinsquam instruantur,possint.

XLII. Nondum Hannibal e castris exierat, quum pug-nantium clamorem audivit. Itaque, excitus tumultu, rap-tim ad hostem copias agit. Jam primos occupaverat eque-ster terror. Peditum etiam prima legio et dextra alaproelium inibant. Incompositi hostes, ut quemque autpediti, aut equiti casus obtulit, ita conserunt manus.

5 Crescit pugna subsidiis, et procurrentium ad certamennumero augetur: pugnantesque (quod nisi in vetere exer-citu, et duci veteri haud facile est) inter tumultum acterrorem instruxisset Hannibal, ni cohortium ac manipu-lorum decurrentium per colles clamor, ab tergo auditus,

3 metum, ne intercluderentur a castris, injecisset. Indepavor incussus, et fuga passim fieri coepta est: minorquecaedes fuit, quia propinquitas castrorum breviorem fugamperculsis fecit. Equites enim tergo inhaerebant: in trans-versa latera invaserant cohortes, secundis collibus vianuda ac facili decurrentes. Tamen supra octo millia ho-minum occisa: supra septingentos capti: signa militarianovem adempta: elephanti etiam, quorum nullus usus inrepentina ac tumultuaria pugna fuerat, quatuor occisi,