3 i 8

T. Livii Lib. XXFIII. Cap, 17. 18.

aliquantum intervalli fecit. Eques levisqne armatura,nunc ab tergo, nunc ab lateribus occurrendo, fatigabatmorabaturque: sed quum ad crebros tumultus signa con-sisterent, et nunc equestria, nunc cum velitibus auxiliis-que peditum proelia consererent, supervenerunt legiones.

3 Inde non jam pugna, sed trucidatio velut pecorum fieri;donec ipse dux fugae auctor in proximos colles cum sexmillibus ferme semiermium evasit. Ceteri caesi captique:castra tumultuaria raptim Poeni tumulo editissimo com-munierunt: atque inde, quum hostis nequicquam subireiniquo ascensu conatus esset, haud difiiculter sese tutati

4 sunt. Sed obsidio in loco nudo atque inopi vix in paucosdies tolerabilis erat. Itaque transitiones ad hostem fie-bant. Postremo dux ipse, navibus acceptis, (nec proculinde aberat mare) nocte relicto exercitu, Gades perfugit.Scipio, fuga ducis hostium audita, decem millia peditum,mille equites relinquit Silano ad castrorum obsidionem.

g Ipse cum ceteris copiis, septuagesimis castris, protenuscausis regulorum civitatiumque cognoscendis, ut praemiaad veram meritorum aestimationem tribui possent, Tarra-conem rediit. Post profectionem ejus Masinissa, cum Si-lano clam congressus, ut ad nova consilia gentem quoquesuam obedientem haberet, cum paucis popularibus in Afri-cam trajecit; non tam evidenti eo tempore subitae muta-tionis causa, quam documento post id tempus constantissi-mae ad ultimam senectam fidei, ne tum quidem eum sine

6 probabili causa fecisse. Mago inde, remissis ab Hasdru-bale navibus, Gades petit. Ceteri, deserti ab ducibus,pars transitione, pars'fuga, dissipati per proximas civita-tes sunt. Nulla manus numero aut viribus insignis. Hocmaxime modo, ductu atque auspicio P. Scipionis, pulsiHispania Carthaginienses sunt; tertiodecimo anno postbellum initum; quinto, quam P. Scipio provinciam etexercitum accepit. Haud multo post Silanus, debellatumreferens, Tarraconem ad Scipionem rediit.

XVII. L. Scipio cum multis nobilibus captivis nun-cios receptae Hispaniae Romam est missus: et quum ce-teri laetitia gloriaque ingenti eam rem vulgo ferrent,unus, qui gesserat, inexplebilis virtutis veraeque laudis,parvum instar eorum, quae spe ac magnitudine animi con-

2 cepisset, receptas Hispanias ducebat. Jam Africam mag-namque Carthaginem, et in suum decus nomenque velutconsummatam ejus belli gloriam spectabat. Itaque, prae-moliendas sibi ratus jam res conciliandosque regum gen-tiumque animos, Syphacem primum regem statuit tentafe.Masaesylorum is rex erat. Masaesyli, gens affinis Mauris,in regionem Hispaniae, maxime qua sita Nova Carthago

3 est, spectant. Foedus ea tempestate regi cum Carthagi-niensibus erat, quod haud gravius ei sanctiusque, quam