Lib. i.
cap. 5,
Lib. z 6.cap.10.
I
izo Libro II I . Cap. IV.
Ia totale cura dei trasporto, e dell’erezionodell’Obctisco a oue oggi si vede, il ehe felice-mente seguil’Anno 1586. a’io.diSettembro,in giorno di Merqordj, come porta Ceccarellinclla Vita di Sisto V. Posa quest’Obelifco coiusuoi Piedestasti, Zoccoli, eGradini sopra vojfondamento plateato, ordinato dal valore diquelPEccellente Architetto. Conoscendo que-!sto Ia pochissima stabilita di quei Terreni are-nosi accresci uti, fece il fondamento di figura./quadrata di palmi 60. per ogni verso , e di pro-fondita, sino alpelodelPacqua palmi 35. Rin-forzö quei Terreni dal pelo dell’acqua in giucondensi passoni di palmi 25. profondati sottoaequa, di grossezza d’vn palmo : li quali consolidano quella parte, sotto il plateato fondamento, ne pote continuare tale rinforzo di mu-ro sinoalTerreno vergüte antico, per efferostato impedito dall’acque accresciute, rispettoal rialzamento dei fiume, secondo ehe asterisceil medesimo Fontana, ma suppli con li pastoni.
Per cagione dell’acqua, ehe sotto si troud,glifü impedito ilpratticare le fondamentazionidi quell'Obelisco , come segui di quello deiCampo Marzio: acui per difetto dei Terrenolabile, sii fatto il fondamento profondo, quantoera il medesimo alto, sccondo Plinio. Ma contutto cio, nonrimase di questo alcun dubio del-la totale sicurezza degli assodati fondamenti.
Auanti di mettersi a si graue impresa dei mo-llimento dicosi gran peso, fece congranpru-denza, & industria altre infinite considerazioni,per il felice fine dell’ impresa. Scandaglio ilFontana quanto poteua alzare, emuouere dipeso vn Argano vestito con affidati canapi, conmoto di quattro Caualli gagliardi, & afficurateTraglie, a tiitta forza, chcnonpotcsterospez-zareilgrossocanape. Riconobbc checiasche-duno Argano alzaua circa venti mila libre dipeso. Destino dunque 4c. Argani per il solle-uamento di libre ottocento mila, edue Lenodi lunga tratta, premute a forza d’Argano , persolleuare il rimanente dei peso dell’Obeliscoimbragato di vn millione, quaranta tre mila,,,Cinquecento trenta fette libre.
Da talecognizione ordino, ehe ciaschedunArgano lauorasie con moto regolato, per rice-uere 1’vnione dei tiro i percio si temperauala^violenza deJFvno, ehe necelsitaua il fermarsi ,stante la superiore forza dei canape, e se ne ri-rraeua 1’vgu a glianza dei moto medio, & anchedell’affidate Traglie doppie, poste attorno, nelCastello dilegno, e con 1 ’aiuto delleLeuo.Dopo auer implorata con Sacrifizij Sua DiuinaMaesta, e le diuozioni satte da gli Operari; den-tro il Tempio, auanti 1 ’Alba, quasi nello fpun-tare dei Sole, furono collocati ne’luoghi desti-nati i e cominciö il Capo Direttore, ehe in emi-nenzarisiedeua, a fare suonare la Tromba, eheera il segno dei mouimento delle Machine. Iltutto fu bene esseguito da’Capi subordinati, ehe{ dirigeuano gli Opera ri; 900. con 40. A rgani,
^ 75 -
I Lib. III. Caput IV.
anno 1586".Septembris decimo, & Mer-curi; die, vt narrat Cecarellus ad fbeliceiTL,perduxit exitum . Cum Stylobatis, gradi-bus , 8 1 Stereobatis extensis solo aequaliObeliscus nititur fundamentis jcognita enimarenosae Telluris instabilitate, fundationislongitudine, quadraro^o. palmorumlpa-tio, ab aquX vero ima superficie 3 3 .palmo-rum altitudine definita, sublicis, seu cras-sioribus lignis instabile solum fistucauitiAd pristinum tamen, natiuumque Terraestratum sublimiores in altiori Fluminis al-ueo aquae vltcrius progredi obstitere, vtipse Eques Fontana prodidit, at insitis con-fertim humo trabeculis,totum prorsus amo-uit impedimentum.
Propter subterlabentium aquarum obi-cem satis non licuit excauare substructiones,vt Campi Marti; contigit Obelisco, cuiusob mobilitatem, fundamenta ipsius altitu-jdinem aequantia perfodere, secundum Pli-nium ; nihilominus fundationum abundecautum est securitati.
Etenim antequam Eques Fontana adeoarduum, tanticjueponderis mouendilabo-rem aggrederetur, multa sol er ti s viri agita-uit perspicacia, ad optatum finem conse-quendum. Enim vero singulari explorauitindustria, quantum pondus munita spartisdensioribus, Sc Trochleis Ergata, &egregi;circumacta quadrigae viribus, mouere pos-set; compertique vicena circiter pondo mil-lia quamlibet attollere . Earum igitur qua-draginta comparauit, efterendis octoccnte-nis millibus, quinosque praelongas vectesgerano deorsum actos, ad reliquum onusprotrahendum Obelisci , decies centenisquadragies, & quinque centenis pondo mil-libus circumuallati.
Quibus compertis,omnes Ergatas simul-taner» motu iussit animari, vt vnius celeri-tate alterius temperante segnitiem, Vecti-bus , 6c Trochleis in totius lignea; contra-beationis culmine fide mobilibus adiutoe,concordes , & g-quabiliter monerentur .Implorata denique in Fano ante diluculumDiuini Numinis Maiestate, atque ante So-lis ortum, suis in locis singulis Opificibusdispositis, in editiori eminens Architectus,destinatum Machinarum motui signum Tu.barum edixit clangorem; tum direct i a Prae-
fidibus
Lib. 1.cap. 5.
Lib. 36.cap.io.
I