Band 
Zweiter Band, zweite Abteilung. Laas - Myton.
Seite
1781-1782
JPEG-Download
 

1781 Labyrinthos

ρίνθον, Kallim. hymn. in Del. (4), 811;οίκημα καμπαΐς πολυπλόκοις πλάνωντην έξοδον, Apollod. 3, 1, 4; εν ω τον είβ-ελθόντα άδύν ατον ήν έξιέναι' πολνπλό-κοις γάρ καμπαΐς την άγνοουμένην εξο-δον απέκλειε , Apollod. 3, 15, 8; έν πολν-θύρω καί, πολνπλόκφ οΐκήμάτι, ο δη καί Λα-βύρινθος εκαλείτο, Schol. Eur. Hippol. 887. NachEtym. M. 554, 27ff. = Etym . Gud. 359,47ff. wardas Labyrinth ein in einem Berge befindlichesβπήλαιον άντρωδες, δύοκολον περί τηνκάθοδον ,καί δυ βχερε ς περί την άνοδον,vgl. Creuzer, Meletem, ρ. 85; λέγεται Λαί-δαλον καταβκενάοαι λαβύρινθον τάς δ ε ιξό δ ον ςβκολιάς έχοντα καί τοΐ_ς άπειρο ις δνσεν-ρέτους, Diod. 4, 77. Ähnlich ist die Schil-derung bei Ovid . Metam. 8, 158ff.; er sprichtvon multiplex domus und caeca tecta, von va-riarum ambages viarum und der ianua diffi-cilis·, vgl. Verg. Aen. 5, 558 ff. : ut quondamCreta fertur Labyrinthus in alta Parietibustextum caecis iter ancipitemque Mille viis ha-buisse dolum, qua signa sequendi Falleret in-deprensus et inremeabilis error; ebend. 6, 27:labor ille domus et inextricabilis error; ebend.6, 29 f.: dolos tecti ambagesque und caeca vestigia;vgl. auch Senec. epist. mor. 5, 3 (44), 7;Plin. hist. nat. 36, 85 itinerum ambages occur-susque ac recursus inexplicabiles. Nach Diod.1, 61, 97, der wohl dem Helcataios von Teosfolgte ( Schwarz , Rhein . Mus. 40 (1885), 227,vgl. Plin. a. a. 0.), soll Daidalos das kretischeLabyrinth nach dem Muster des ägyptischenerbaut haben; doch war zu seiner Zeit (vgl.auch Plin. a. a. 0. 36, 90) keine Spur davonmehr erhalten. Nach Apollod. epit. Vat. 1, 9 =frgm. Sabb. Rhein . Mus. 46 (1891), 184, 1stiefs Theseus auf den Minotauros έν εσχάτωμέρει τον Λαβνρίνθον. Pherekydes frgm.106 (Schol. Horn. Od. 12, 320) spricht von einemμυχός. Ariadne hatte den Daidalos gebeten,dem Theseus μηννααι τον Λαβνρίνθον τηνεξοδον ; Apollod. epit. Vat. 1, 7 = frgm. Sabb.Rhein . Mus. a. a. 0. 183, 34; ebend. 183, 32heifst es Αριάδνη . . ΰυμπράββειν επαγγέλλεταιπρος την Μινώταυρον εΐβέλενβιν Λαβνρίνθον,vgl. auch Diod. 4, 61. Plut. Thes. 19. Theseus betrat das Labyrinth, den ihm von Ariadne gegebenen Faden έξάιραςτήςθνρας, Apollod.epit. Vat. 1, 9; frgm. Sabb. 183, 36. NachPherekyd. a. a. 0. giebt Ariadne dem Theseusάγαθίδα μίλτονζμίτον Buttmann) und heifst ihn,έπειδάν είαέλθη, την αρχήν της άγαθίδοςεκδήοαι περί τον ζυγόν της άνω θύρας.Von einer Schlacht έν πνλαις τοϋ Λαβν-ρίνθον, in welcher Theseus den Deukalion,den Sohn des Minos, tötete, berichtet Klei-demos bei Plut. Thes. 19. Aus Sophokles beiPhrynichos in Bekkers Anekd. 1, 20, 27 άχανές·το μη έχον ΰτέγην η όροφον, επί τον Λαβν-ρίνθον . Σοφοκλής, schlofs Valckenaer ad Theokr.Adoniaz. p. 233 (vgl. Creuzer, Symbolik 4, 115),dafs das kretische Labyrinth von oben un-bedeckt gewesen sei. Während nach Plut.Thes. 15 ό τραγικώτατος μϋθος erzählte,dafs die athenischen Jünglinge und Jungfrauenim Labyrinth entweder dem Minotauros zumOpfer fielen oder, da sie den Ausgang nicht

Labyrinthos 1782

fanden, verschmachten mufsten, berichtet Philo-choros bei Plut. a. a. 0. 16, dafs die Kreterdiese Erzählung zurückwiesen und behaupteten,ότι φρουρά μεν ήν ο Λαβύρινθος ονδένέ'χων κακόν άλλ η το μή διαφυγ είν τουςφνλαττομέ νον ς, άγωνα δέ 6 Μίνως επΛνδρόγεω γυμνικόν έποίει και τούς παΐδαςάΙΗα τοΐς νικωοιν έδίδον τέως εν τω Λαβν-ρίνθω φνλαττομένονς; vgl. noch Apollod.3, 15, 9. Strabo 10 ρ. 447. Dio Chrysost. or.71 p. 626. Ael. nat. an. 6, 43. Darstel-lungen des Labyrinths. Auf autonomen Mün-zen von Knossos sowie auf Kaisermünzen(Peilerin, Rec. 3, 65. Combe, Mus. Hunt. 101T. 18. 19. Hock, Kreta 1 Taf. 2. Beger,Thes. Brand. 1, 377. Pashley, Travels 1, 202.208. Friedländer und v. Sollet, Berl. Münzkab.Taf. 1, 40. Baumeister, Denkmäler 936 nr. 1011)ist das Labyrinth teils in Quadrat-, teils inKreuzform oder in spiralförmigen Windungendargestellt, Rasche Lexikon 2, 2,1403. Eckhel,Doctr. num. vet. 2, 308 f. Mionnet 2, 265.Auf einem Didrachmon im Berliner Münz-kabinett (v. Sollet,'Zeitschr. f. Numism. 6, 232)ist es nur durch einen maianderartigen Rahmenangedeutet, Baumeister a. a. 0. 945 nr. 1059;auf einer Gemme findet sich der Minotaurosals Kentaur im Labyrinth, Mus. Flor. 2, 35, 1;vgl. 0. Müller, Handb. d. Arch , 2 642. EinMosaik aus dem Kanton Vaud zeigt das Laby-rinth von hohen Mauern mit Türmen um-schlossen, innerhalb deren die mannigfach ver-schränkten Gänge ein im Centrum gelegenesQuadrat einfassen; hier war der Kampf desTheseus mit dem Minotauros dargestellt, Arch.Ztg. 6 (1848) 99*. v. Arnetli, Sitzungsber. d.Wien . Akad. d. Wiss. 1851 Taf. 5; ein Graffittoaus Pompei stellt gleichfalls den durch dieBeischrift Labyrinthus bezeichneten Bau dar,Mus. Borbon. 14 tav. a. Die Etymologieender Alten παρά τό μη λαβείν θνραν, Hesych.und Suid. s. ν. λαβύρινθος oder Etym. Gud.359, 51ff. λαβύρινθός τις οναα, παρά τό λίανγνρενεσθαι την αυτής ειαοδον, διά τηνοκοτεινήν καί την κοχλοειδή αυτής οδόν, τροπήτον γ εις β, sind wohl schwerlich richtig;Welcher, Die Aeschyl. Triologie p. 212 meint'Labyrinth, λάβρινθος, scheint eigentlich mitλανρειον, λαύριον (das attische Silberbergwerk)dasselbe Wort zu sein, und Gängewerk zubedeuten; vgl. λαύρα, λανρη = Reihe, Zeile,Abteilung und bei Hesych. λάβιρος = βόθννος(Grube), Hock a. a. 0. 63 ff. erklärt dasWort für nichthellenisch, sondern für einLehnwort aus dem Ägyptischen. R. Pietsch-mann bei Ersch und Gruber s. v. Labyrinthschliefst sich im wesentlichen Welckers An-sicht an, sieht in dem Namen L. einen Aus-druck für weit ausgedehnte regellose Berg-werksanlagen und verwirft die Ännahme vonH. Brugsch, der es von dem ägyptischen erpe-ro-hunt = 'Tempel der Kanalmündung ab-leitet. Eine andere Deutung giebt M. Mayer,Jahrb. d. Kais. Deutsch . Arch. Inst. 7 (1892),191: 'die Doppelaxt . . . ist . . . Zeichen desLabraundischen Götzen, der in Kreta stier-köpfig war und von λάβρυς Axt λα-βρννθιος geheifsen haben mufs, bevor man

io

20

30

40

50

60