LES SATURNALES.
183
même mois, le quatrième jour des ides quiutiles.
Vient ensuite Augustus (aoiit), qui fut appelésextilis, jusqu’à ce qu’il eût été consacré à Au-guste, par un sénatus-consulte dont voici letexte :
L’EMPEREUR CESAR AUGUSTE ÉTANT EN TllEO ANS SON PREMIER CONSULAT AU MOIS DE SEXTI-LIS, AVANT TIIOIS FOIS TRIOMPHÉ DANS HOME,ETANT TROIS FOIS PARTI DU PIED DU JANICULE,CONDUISANT LES LÉGIONS SOUS SA FOI ET SOUSSES AUSPICES, AYANT, DANS CE MEME MOIS,
soumis l’égypte a la puissance du peuple
ROMAIN, ET MIS FIN DANS CE MÊME MOIS A LAG U ER 1IE CI VI LE J TOUTES CES CAUSES AYANT RENDUET RENDANT CE MOIS TRÈS-HEUREUX POUR CETEMPIRE, IL PLAÎT AU SÉNAT QUE CE MOIS SOITAPPELÉ AUGUSTE.
Un plébiscite fut porté pour le même objet,sur la motion de SextusPacubius, tribun du peu-ple.
Le mois de septembre, auquel Domitien avaitdonné le nom de Gennanicus, tandis qu’il avaitdonné le sien propre au mois d’octobre, retint sonpremier nom. Par la suite, quand on effaça dumarbre et de l’airain le nom odieux de Domi-tien,eesdeux mois furent aussi dépouillés des dé-nominations que la tyrunnie leur avait imposées ;et désormais les princes, redoutant de funestesprésages, eurent la circonspection de laisser auxmois leurs anciens noms, qu’ils conservèrentdepuis septembre jusqu’à décembre.
Telle fut la division de l’année établie parRo-mulus, laquelle, comme nous l’avons déjà dit,
Julius, qui cuni, sccumlum llomuli ordinalionem Martioaniti tencnte principium, Quinlilis a numéro vocarelur, ni-liilomimis lanien eliam post pnepositos a Numa Jaimariumar, I’ebiuarium, irtiimil nomcn; cum non videretur juinquinluscssc, sed seplimus. Soit postea in Imnorem JuliiCusurisdictatoiis, legcm ferenlc M. Antonio M. (ilio cou-R,, I l! > Juliusapiu'llatus est; quod hocmeuse a. d. qiiarlmuIdus Quiutiles Julius procreatus sit. Auguslus deinde est,qui Sextilis antevocalus est, douce lionori Augusli dareturev senatusconsiilto.Cujus verba subjcci ; cum. impekatoh.
CjCSAR. AUGUSTUS. MKNSE. SEXTILE F.T. l’IUMUM. UONSUEATE'M.INIERIT. IT TIUL’MI'IIUS. TUES. IK. URREM. LVTUI.EU1T. ET. EX.JVMCl’LO. LEGIONl'S. DEUUCT*. RECUT/EQIJE. SI NT. EJUS. AU-SI'ICIA. AC. El UEM. SKI). ET. jKG VETUS. HOC. HKNSU. IN. POTESTA-TEM. POPU1.I. ROMANI. UEDACTA SIT. 11N1SQUE. UOC. MENSE. HEL-EES. CIVILIBUS. IMPOS1TUS. SIT. ATQUE. OU. MAI. CAUSAS. HIC.HENS1S. I1UIC. ÎMPEIUO. EEEICISSI1IUS. SIT. AC. FUERIT. PI.ACERE.6EXATUE UT. IHC. MENSIS. AUCUSTUS. APPEEEETUR, iteill ple-biscitum factum ob eandem rein, Sexto l’acubio trilmnoplcbem roganle. Mensis Scptcmber principalem sui reti-net appellationem : qiieiu Germanici appellatione, Oetobrem vero suo noniiiie Domilianus invaserat. Sed ubi in-(austum vornbiduin ex muni a>re vel saxo placuit eradi,uienses quoque iisurpatione tyrauniete appeltalionis exutisont. Cautio postea piîncipum ceterorum, diri ominisin-fausta vilaiiliom , mensibus a Seplcmbri usqiiead Deccm-brem prisea nomina rcseivavil. 1 lœc fuit a Romiilo animaordinale dimeusin, ipii, tient supin jam dixinnis, annum
était de dix mois, et de trois cent quatre jours - ,six mois étant de trente jours, et quatre detrente-un. Mais comme cette division n’étaitd’accord ni avec le cours du soleil, ni avec lesphases de la lune, il arrivait souvent que lesfroids survenaient durant les mois de l’été, etles chaleurs, au contraire, durant les mois del’hiver. Quand cela arrivait, on cessait de comp-ter les mois, et on laissait s’écouler les jours, enattendant d’étre arrivé à cette époque de l’annéeoù le mois dans lequel on se trouvait devait coïn-cider avec l’état du ciel.
CHAPITRE XIII.
De la division de l’année par Numa; quelle fut la cause
de l’intercalation ; et à quelle époque elle commença
Numa, qui suivit immédiatement Romulus,ajouta cinquante jours à l’année, suivant tout cequ’il avait pu connaître, n’ayant d'autre maîtreque son génie, dans un pays sauvage, et dansun siècle qui n’était pas encore civilisé, ou peut-être parce qu’il était instruit de la pratique desGrecs. En sorte que l’année fut portée à troiscent cinquante-quatre jours, espace qu’il crutdevoir embrasser les douze révolutions de lalune. Aux cinquante jours qu’il avait additionnésà l’année, Numa en joignit encore six autres,retranchés aux six mois de trente jours, un jourà chacun d’eux ; et ayant ainsi formé cinquante-six jours, il les distribua en deux mois égaux.Il appela le premier des deux Januarius (jan-
doeem mensium, dicrum vero quatuor et trecentorum lia-bendum esse, institujt : mensesque ita dispositif, ut qua-tuor ex bis tricenos et singulos, sex verotricenos habe-rent (lies. Sed cum is numéros neque solis cursni, nequelunæ rationibus conveniret, nonnunquam usu veniebat,ul frigus anni æslivis mensibus, etconlra calor liiemali-Inis proveniret. Quod ubi contigisset, tantum diermn sineullo mensis nomme patiebantur absumi, quantum ad idanni tempos addnccret, quo ceeli habitus instanti mc-nsiaptus inveniretur.
CAPirr xin.
De ordinalione anni per Numam : el quæ causa fueritinler-calandi : quoque tempore primum intercalatum sit.
Sed secutus Numa, quantum sub cœlo rudi, et seniloadbuc impolilo, solo ingenio magislro comprebendere po-luit, vel quia Grajcorum ohservntione forsan instructusest, (piimpiaginla dies addidit; ut in trecentos quinqua-ginta quatuor dies, quibus duodecim lunæ cursus conficicredidil, amms cxtewleretiir : atqne bis quinqiiaginta a seaddilis, adjeeit alios sex, retrar.tos illis sex mensibus, quitriginta habebanldies, id est, de singulis singulos; factos-que qiiinquaginla et sex dies, in duos novos mepses pariralione divisit, an de doobtis [iHorem Januariiim milieu-pavit, ptimmuque anni esse voluit, tampiam biclpitls deimeiisem, respieientem ac prospicientem Iransacli anni