122

2)ifpUtdtiö IX. Cdp. /.

in Comment. adG. Tuam. 3. quafi.2. n. 22. X. deord.cognit. In quonam autem incidens & emergensqua;stio inter fe differant postea exponendum.

§. 5. Antequam vero ad causo incidentis de-scriptionem perveniamus , prius cognoscen-dum, quid sit causa principalis ? quam ita de-scribunt Dd. Causa principalis est, qu$ veljure actionis , vel p er nobile Judicis of-ficium, vel per aliquod interdiäum in Judi-cium deducitur, de quacunque re agatur, si-ve de proprietate, sive de possessione, ut cumexperior ex emto, ex mutuo. Sichard. ad L.1. C. de ord.Judic. n. 7. Qutestionem vero in-cidentem esse dicunt, quae excipiendo vel re-plicando contra principalem actionem movetur,K ipsi actioni opponitur; ut agis contra meex mutuo, ego excidio de pacto non petendi,vel si vindicas rem a me, ego excipio de prae-scriptione. Sichard. ibique olleg. Dd. Verum exmodo dictis constat, non in tanta amplitudineincidentis causae tractationem capiendarq esse.Exceptiones eyim, qua; litis contestationi jun-guntur, aeque principaliter ad judiciü pertinent,quam ipsa causa principalis, Fermosinus d. q. 2.In latiori tamen significatu hoc tolerari potest.

§. 6. Quapropter causam incidentem prae-sertim intuitu judicii, ubi causa principalisventilaturdescribendam & tractandam exi-stimamus, ne alias omnibus illis casibus , quiad causas connexas, emergentes, dependen-tes, praejudiciales, aliasve similes pertinent,nos intromittere necessum habeamus. Estitaque incidens Causa, factum aliquod > pen-dente lite principali areo propositum, ab ipsacausa principali separatum, & hinc ad judi-cium praesens fui natura non pertinens, inei-denter tamen hic discutiendum > vel pro renata ad judicium ordinarium remittendum.Quae ipsa descriptio suas quoque patitur restri-ctiones & ampliationes. Verum in materia ejus-modi multiformi qualemcunque delineationem,quae modo propositae transactionis indolemdemonstrat, sufficere existimamus. Quorsumvero singula hujus descriptionis membra col-linient, ex subsequentibuS apparebit.

§ 7. Sed cum catule emergentes & inciden-tes sibi admodum connexae sunt, diversitas, quaeinter has latitat, ne invicem confundatur, exmente Dd. demonstranda. Causa incidens est,quae ante judicium originem suam habet, & me-rita causae principalis proposme in se concernit,caditque regulariter in nomen exceptionis per-emptoriae. Paul. Castrensis adL.i. C.de ord.ju-dic. n. 2. U 8. utpote utrum actor vel servus sit,vel liber? I. 4^. de nox. aä. utrum is, qui pe-tit alimenta,sit filius, vel non ? vel si sit silius,utrudignus sit alimentis lL.9-ff.de lib-agnofc. utrum is,qui petit restitutionem in integrum, sit minor,vel ii sit minor,utrum sit laesus?!,. 3 9 j ff.de minorib.Item utrum pactum de non petendo, res judi-cata, solutio, consanguinitas obstet? Perr. Gil-ken adL- i.G. de ord. sudic. n. 7. V g. FulviusPacian. tr. deprobat- L. i. c. 5 8. n. 1. V 2. Bar-tol. L. 1. C.de Ord. fudic. n. ;. Caro!. Ruin. con-fli. 164. n. 9. V. 5. E contra causa emergens est,quaeante judicium nondum nata, sed ex non ob-servatione solennium in prosecutione judiciisolet emergere, & solennia judicii respicit,caditque m nomen exceptionis dilatoriae. Ca-strensis d. L e. an testis post publicationem testi-

monii produci debeat? L. 1 9. tS Auth. At q»isemel C. de probat, an dilatio debeat dari ? L- dprocedente 4. C. de dilat. an post litem contesta-tam exceptio dilatoria sit admittenda t C. P*'fioralis 4. X. de except. utrum novi testes sintrecipiendi super quaestione judicata? C. FtA'ternitatis 17 .X.de teftib. Menoch. deA-J Q^l"i.qu<eft. 45. n. 2. Brunnem. in Proces. Civil. c.ia. n. 3. V 4. Sed hanc diversitatem eatenusomnino admittimus, quod cusa incidens an-te litem motam jam existat, causa emergenslite jam mota demum nascatur. Verum nostsemper quaestio incidens exceptionibus per-emptoriis adseribenda, uti suprä H. IV. V V*ostensum est. Cum & causa? incidentes se-pi us litem principalem tantum differant, quodex exemplis inferius adducendis apparebit.

§. g. Porro insignem quoque incidentis &■emergentis causae differentiam constituunt Dd.intuitu sententia; a Judice proferendae. Supercausa incidente sufficit pronunciatio tacita,per prolationem sententiae super principali,nam eo ipso quaestio incidens tacite censeturrejecta. Qui enim incidenter cognoscit, nonvult ferre sententiam super incidente, sed setantum instruere ad causam principalem eocommodius definiendam. Ergo fatis est, utde principali pronunciet, Fermosinus C. /. Xde Ord. cognit. quafl. x. n. 2 1. ubi n. 22. rectiffi-me subjicit, super causa incidente prius esse in-quirendum, ne obstet causie principali, sed nonprius pronuntiandum. Sed emergentis defi-nitio non est reservanda ad finem litis, sedstatim determinanda Menoch, Consi. i6q, n.13. per alium actum ante sententiam defini-tivam. Fulv, Pacian. tr. de probat. Lib. 1, cap.58. n. 63. Nam ideo de exceptione processumconcernente, vel impediente debet prius ex-presse yel tacite pronunciari, ut appareat», ansit procedendum vel non ? Quoniam si Judexvellet simul & semel super principali etiam pro-cedere, insurgeret quaedam contrarietas & per-plexitas, quia exceptio dilatoria infert, non esseprocedendum, & judex procedendo oppositumfaceret, & propterea super ea prius pronun-ciandum expresse, vel tacite procedendo adulteriora C. Exhibita 19. de fudic. Aug. BerousConfil. 34. V- 3. n. 4, Vg. quia exceptio opposi-ta , per processum ad ulteriora, videtur re-jecta, Gabriel, conduf. L. 2. conci. 1.

§. 9. Porro exceptiones qutedam dicuntur a-nomalae, leu alio vocabulo mixta;, ut exceptiojurandi, transactionis & rei judicatae, qua; pos-sunt opponi in forma emergentium ad excludeivdum processum, & in forma incidentium ad ex-cludendam actionem, Asiecundum modum op-ponendi judicantur vel emergen tes,vel inciden-tes, e. g. si exceptio transactionis opponitur adlitis contestationem, ista ex modo opponendi di-citur emergens. Non enim de justitia vel inju-stitia causie tractatur, sed de hoc.- An non ob- ,stante hac exceptione sit procedendum, velnon ? Si exceptio transactionis opponitur admerita causa; principalis, e- g. Ego dico, me ab-solvendum, quia transactum, tunc ista exce-ptio dicitur incidens, & una cum principalicitra specialem pronunciationem poterit so-piri. Fulv. Pacian.tr. deprobat. L. 1. c. 58.B. t 5 'Petr. Gilken ad L. i. C. de ord. judic. GonzalezTellez ad C. i.X. deord. cognit. n. 14. In dubio

exceptio ,