Buch 
Geschichte des Seefahrers Ritter Martin Behaim nach den ältesten vorhandenen Urkunden : mit einer genauen Abbildung des Behaim'schen Globus vom Jahr 1492 in zwei Planigloben nach seiner natürlichen Grösse, und drei der ältesten Karten von Amerika / von Friedrich Wilhelm Ghillany; eingeleitet durch eine Abhandlung ueber die ältesten Karten des neuen Continents und den Namen Amerika von Alexander von Humboldt
Entstehung
Seite
39
JPEG-Download
 

39

montan zur Verbesserung des Kalenders nach Rom gerufen hatte* er war sogar ein Schüler dieses Regiomontan.Nur dieser Umstand konnte den jungen Mann in die Kommission bringen und musste ihm auch in derselben einbesonderes Gewicht geben. Er konnte die Erwartungen, die man von ihm hegte, um so leichter rechtfertigen, daer ohne Zweifel zu Nürnberg in Regiomontan’s Werkstatt bereits die Instrumente gesehen, die er den Portugiesenempfahl. Ptolomäus spricht im dritten Kapitel des ersten Buches seiner Geographie von einem Instrument, das ihmsehr gute Dienste zur Auffindung der Länge und Breite der Orte geleistet habe. Er nennt dieses InstrumentMeTewQoOxömov. Regiomontan construirte ein ähnliches Instrument, von welchem er behauptete, dass es so ziemlichdasselbe sei, dessen sich Ptolomäus bedient haben müsse. Er beschreibt dieses Meteoroscopium in einem Briefe anden Cardinal Bassarion 5 ). Es wäre möglich, dass Beliaim dieses Instrument bei der Kommission in Vorschlag

Jahre 1474 bis 1506, also auf 32 Jahre hinaus, zum Voraus berech-net war.

5 ) Ich theile diesen seltenen Brief nebst einer Abbildung desInstrumentes hier mit, wie er sich am Schlüsse einer Ausgabe vonPetri Apiani introductio geographica in Verneri annotationesexcus. Ingoist. 1533 findet.

Ad Bessarionem Cardinalem Nicenum ac PatriarcliamConstantinopolitanum de compositione meteoroscopiiJoannis de Regiomonte epistola.

Organum Ptolemaei, reverendissime domine, cujus adminiculolongüudines ac latitudines locorum in superficie lerrestri inquiruntur,si recte mentem opificis auguror, in lmnc ferme modum componitur.Sit armillae parvae quidem profunditatis sed majoris latitudinis,qualis esl armilla horizontalis in machina spliaerae solidae , ea hicquoque horizontis simulacrum gerit notisque a b c d inscribitur , etut grata tibi res fiat cursim quasi per speciem exempli structuramhanc comminiscar, quod et vigiliae meae perpetuae quibus commen-taria Trapezuntii excribrare soleo et hortantur et vehementer insti-gant. Pone igitur ante oculos, dignissime pater, cartam figuris ido-neis depictam et celeritatem ingenii tui, calamum scribentis Joannistui preverte. Itaque armilla horizontalis notam septentrionis habeta, meridiei c, orientis b, occidentis aequinoctialis d. quatuor qua-drantes nonagenis gradibus apud puncta aquilonis et austri inci-pientibus dislinguuntur. Haec armilla incumbü semieirculo b, r, d,qui columnellae tribus brachiis innixae connectitur ; consultius enirnVisum est horizontem duobus non tribus veluti in sphaera solidasustentaculis extolli: quo liberius et expeditius iter radiis slellarumprebeatur , armilla a e c f meridianum, ut in sphaera solida repre-sentat, in qua duae notae s et t duos mundi polos exprimunt, squidem aquilonium , t autem notium: haec armilla tribus incisurisinmissa, quarum duae quidem in horizontem apud a et c sunt, ter-tia vero in semicirculari armilla juxta f circumvolvi debet quandoopus fuerit, ita ut polus s borealis elevetur supra horizontem autdeprimatur prout res ipsa hortabitur, in qua duae notae v et x si-tum aequinoctialis circuli insinuant a polo utroque nonagenis gra-dibus remotae. Ipsos autem gradus a memoratis notis ad polos nu-merari decebit , hic meridianus et si per incisuras se continenteslabi possit, fixus tarnen non ab re cognominabitur, tum quia nequead ortum neque ad occasum fiecti possit, tum quia si cupiam habi-tationi addictus fuerit, nunquam in ejus minislerio movendus est.Nam et alio meridiano mobili opus est, quem quatuor notis h k 1 msignificamus, qui omnino similis est priori, sed minor ut quoniamintra alium locatus fuerit superficies ejus convexa pene tangat con-cavam alterius. Mobilem autem dicimus, quod diversis et longitudinedifferentibus locis in usu instrumenti applicari soleat. Cui conseri-tur alia omnino aequalis armilla ad reclos angulos factis in utraquearmilla alternis inscisuris, per quas ipsae armillae conserte sese in-vicem quasi mordere videantur: huic aequinoctialis nomen esto, ha-betque hic notas quatuor hqvl ejus numeri ab h utroque versumad octuaginta et centum usque procrescunt: et si eos ad trecentoset sexaginta adauxeris facta duplici numerorum serie mirabilem in

locis veris stellarum perquirendis usum adipisceris. Meridianus duasquoque polares notas k et m gestare cernitur, ubi s bini numerorumordines confluunt, sub eo autem meridiano armilla minuscula con-stituitur, nusquam quidem ab eo declinare potens. Circumvoluiturautem libere ubi opus fuerit, in cujus altera laterali superficie, duaequadratae auriculae exurgunt per diametrum oppositae ad susci-piendorum radiorum gratiam perforatae. Praeterea quadrante quo-dam opus est, qui ex polo horizontis superno demissus ad horizon-tem. Incredibile est quantam in exercitio liujus machinae vimhabiturus sit: eum hic nonagenario graduum nurnero distinctumduobus sigillis e et g conclusimus. Postremo apud quatuor notasst m et k duorum meridianorum. quatuor foramina duos teretes cy-lindrulos receptura fiant adrersus centra porrigendos. Meridianoigitur mobili intra fixum posito: coeuntibus binis polaribus notisliujuscemodi inmitti debent cylindri, ut meridiani quidem ipsi cohere-ant, minor autem intra majorem libere nitro eitroque prolabi queat.Haec hactenus de fabrica quam brevissime. Nunc ad usum instru-menti venire libeat: nolim autem hic expectes omnem hujus organifructum. Sed eum solum et quidem paucissimis verbis qui ad lon-gitudines latitudinesque locorum terrestrium accommodari queat: siquidem ad alia opera me rapit forluna mea fiuctuabunda, cujus pro-fecto ludibria propediem explodenda, nisi negetur mihi reditus, ex-cutiam ac prorsus pessundabo. Si itaque latitudo cujuspiam locinota fuerit, libeatque investigare longitudinem latitudinemque alteriusloci, longitudinem non ab Oriente aut occidente, sed respectu locicujus latitudo nota supponitur, quem discretionis gratia primumagnominabimus, reliquus n cujus tarn latitudo quam longitudo queri-

tur, secundus accipie-tur. Exploratum pri-us sit spacium ter-restre inter duo locacomprehensum, quodverbi gratia miliariatalis intercapedo con-tineat. Nam per eamquam in circnlomagno terrestri acci-pi soleat, cognoscaturarcus circuli magni,qui per puncta verti-calia duorum loco-rum concluditur.Itemsitus sive positio se-cundi loci respectuprimi praesuppona-tur, qui quidem in-telligitur per angu-lum quem continet,linea itineris cum li-nea meridianaprimi.loci. Hunc autem angulum determinat arcus horizontis ab alteranotarum o. et c, prout positio secundi loci exposeil numerandus,

nrnnii^

Wf-rP-