Xubtnhflfo
t*lculnril
Composita.
Hultipli,tttio cal
**W«,
Tars 11. Caput K
Articulus V.
De Subtraffiione rerum diversarumfieckrum .
Raxis consistitin hoc» iit pro singulis speciebuspraeparentur singula: columnae in Abaco , unanimirum pro florenis,alia pro albis,tertia pro num*
SS
mis &c: Deinde, ut incipiatur a minima specie, &cnummi v.g. subtrahantur a nummis, albi ab albis»fioreni a florenis.Qubd si in Intcgromilli iint num-mi a quibus fiat subtractio, aut sint pauciores quamut fieri possit; resolvendus est unus albus ex pr “ce-dentibus in nummos. Idem servandum eliquan-do albi non postunt subtrahi ab albis: tunc enim re-solvendus est florenus in albos. Sed rem exemplodeclaremus»
€xemplum\
Integrum.
\
Residuum.
Flo, | Albi ,
Num. |
Flor, j
Albi
Num.
0
0 0
—
— 0000
—
—
0
— 0 0 0
—
—
— 00 0
—
ö
— 000
— 00
1
— 0
—-
— -
O
0
0
0
1
— 0000
O
I — 0 0
- 0
--- 0
0
0
0
1
7 i 8 4
16
' 7
4 8 I <5
6
J -
] Subtrahendum 2 5 6 8, z o, 4 1
Q Uidrm debebat mihi flo. 7384, alb.r6,num.
7: Solvit flo. 2s68 ,alb. 20, num. 4: volo sei-te, quantum adhuc debeat. Subtraho fl. 2 f <S8, alb.20, num. 4, a flo. 7 3 8 4, alb. 26, num. 7. ( qui nu-merus est in pruno Abaco per calculos expressus)& residuum calculorum pono in lecundo Abaco.Dico uaque »inchoando i numeris: 4 a 7, rema-nent 3; & ablatis 7 calculis ex columna Nummo-rum primi Abaci, pono tres in columna Nummo-rum secundi Abaci. Deindeprogrediedo ad albos,subtraho 20 d 16, dicendo: 20 a 2 6 remanent 6;au-fero igitur 26 calculos ex columna Alborum primiAbaci, & colloco 6 intra columnam Alborum fe-cundi Abaci. Demum progrediendo adHorenos,subtraho 256817384, dicendo: 814, non pos-sum auferre ; accipio ergo unum calculum ex lineadenitatum, ut habeam 14, & dico: 8 a 14, remanent6; aufero igitur 14 calculos ex primo Abaco ( qua-tuor nimirum cx prima linea, & unum ex fecunda )& pono 6 in fecundo. Iterum dico: 6 a 7 ( non ab8, quia jam ablatus fuit unus calculus)rcmaneti;au-fero ergo 7 cx primo Abaco, & colloco unum in fe-cundo.' Rursus dico; 5 a 3, non polium auferre; ac -cipio igitur unum ex linea millenariorum, ut ha-beam 13, & dico: 5 a 13, remanent 8; aufero igitur13 calculos ex primo Abaco, & pono 8 in secundo.T andern dico, 2 a 6, remanent 4; & ablatis 6 ex pri-mo i\ baco, relinquo 4 in fecundo.
Simili prorsus modo in omnibus alijs exemplis,tam monetarum, quam ponderum, & mensurarum,proceditur; nili quod ut antea dixi, subinde resol-vendus est albus in nummos, aut florenus in albos;item libra 111 uncias, aut centenarius in libras &c.
Articulus VI.
/. i» Quando Multiplicator cfl unicifigura.
Rimb. Disponatur unus Abacus pro Multipli*cando,alius pro Multiplicatore, tertius pro Pro-ducto. Secundo. Omnes figura Multiplicandi mul-tiplicentur per figuram Multiplicatoris { hoc est,calculi istius per calculos hujus) & Productum po-natur in luo Abaco.
E X fc. M P L U M. Sint multiplicanda 1282»per 3. Disponantur calculi in pruno & secundoAbaco, ut vides; & dic: ter duo, faciunt 6; collocaergo 6 calculos in prima linea & primo spatio tertij
Multiplicädus
Multiplicator
Productum
— 0
—
0 0
0
0
-00
Ö
-.b
- - 0 0 0
— 0 0 0
—fb
•— 0 0 0 0
0
i- - 0 ©
— 0 0 0
— 0
OO
K»
?
J8 4 <j ,
Abaci. Dic iterum: ter octo, faciunt 2 q;pone er-go quatuor calculos m fecunda linea terti) Abaci, &mente retine duo. Dic tertio i ter duo, faciunt 6»& additis r antea retentis. fiunt 8; pone ergo octocalculos in tertia linea & terno lpatio tertij n baci.Dic tandem: ter unum, faciunt 3; pone ergo trescalculos in quarta linea tertij Abaci. Absoluta ope-ratione, productum esi 3 8 4 6. Eodem modo pro-cedi ndum est in omnibus alijs exemplis, inquibusMultiplicatis est unica figura,
De Multiplicatione.
Annotatio»
M ultiplicatio aut nullum, aut raruiti hab« il-ium in rebus diversarum spccicmmjideo tan-tum ia rebus unius speciei ejus praxin oikndunus;qu« in hoc consistit.
N On esi necessarium » Multiplicatorem dtfomrtmtrd abacum. ßd potest ad latus aut infraMultiplicandum firtbi, aut mente rennen i quod & irifiquent* exemplo observabimus,
E <t §11,