Metaphysicx 65

ctum ponere, aut non ponere, hunc, aut illum efficere potest ,ut homo amorem , aut odium. Verum hnec ipsa est libera vellibertate contradictionis, dum effectui dare, aut non dare exi-stentem potest, quemadmodum voluntas humana DEUM a-mare, aut non amare, vel est libera libertate contrarietatis, quaealterutrum ex effectibus contrariis ponere potest, e. g. inimicumdiligere, vel odisse. Utraque demum libertas nunc expositapotest este immediate , vel mediate libera. Immediate liberaest, quando inter causam , fit effectum non intercedit alius li-ber actus: sic liberi fumus ad actus voluntatis: amorem , odium,iram, fite. quia hos absque ullo alio astu praecedente elicerepostumus; mediate libera est, quando alius actus liber interce-dit: sic liberi fumus ad visionem, locutionem, reliquosque a-ctus externos , quos voluntas per volitionem admittere, aut im-pedire per nolitionem potest.

Denique Causa dividitur in principalem, instrumentalem , occa •storniern ; prima sua virtute effectum ita producit, ut hujus exi-stent! a primario illi tribuatur: sic statuarius est respectu statuae; fe-cunda, per quam principalis agit, ut calamus scriba: ad exaran-dos characteres deserviens; tertia demum, quae solam praebeteffectrici causae occasionem operandi: sic dies amaena ad deam-bulandum , domus nocte patula ad furandum , visum artefa-ctum ad simile construendum; sed de his inferius plura.

Articulus Sextus.

De causa creata pbjstce efficiente.

C Ommunem Philosophorum sensum secuti causam in pri-mam , seu increatam, fiI secundas , seu creatas divisimus;neque tamen haec divisio certa est adeo , ut desint, qui, quo-niam creatis entjbus omnem vim agendi abrogant, notionemcause physice effectricis tollant. Quare controversiam hanc an-te, decidendam rebar, quam ad explicandam causarum virtutem,fi i actionem progrediamur, ne, si causae non sint, in actioniseorum speciem incassum inquiramus.

Nemo est, qui in dies fiJ in se ipso, 6 1 in universo hoc e&fectuum diversiilimorum experimenta non capiat; quotidie co-gitationum, volitionum, variarumque affectionum quas ante nonhabuimus , conscii sumus; videmus novos a terra flores urgere,suis arbores onerari fructibus, animalium novam miramur nonraro speciem, frigus calori, aeris intemperiem serenitati succe-dere conspicimus, quorum omnium causam effectricem dari nondubitamus: cum praster DEUM naturae omnis principium

J>, Metefkstt#- I ni-

30