Buch 
Michael Scheffelts Unterricht vom Proportionalzirkel
Entstehung
Seite
3
JPEG-Download
 

s

Historifche Einleitung.

(*) Eben di'cselbe, Tomoll. Operum clavii Moguntiae, i6ir, m ^olio.

Die Zuschrift ist zu Rom 1604 den i 3 Sept. also fast 14 Iahr spôter, als Hulsii,ober i Iahr und 10 Monate eher, als des Galilei, datirt. An diests fonst so bekannteWeek des g>osten Geometcrs Clavius Hat, so Vick id) iveist, nock) nicmand bey der Ge-fthichtedcsProportionalzirkcls gedack)t, da dod)dest'en itzitzeGeftalt und vornehmsteEimichtunIeher darinnen vorkommt,als ihn Galilei ín seiner Sd)rist bckannt ge-mâche Hat. Es handelt davon Llavius bald zu Anfange !.. I c. I p. 3 -13 der MaynzeeAuSgabe, und zciget den grostenNutzcn diescS WcrkzcugeS p.Z also an: Construenda estnorma qunedam variarum partium, quam non incongrue Infiniment 11m partium vo-care post'umus ; quod in eo variae partes et ad lineas récitas, et ad circulos diuidendos,tum etiam ad alias operationes siue Geometrica.v, siue Astronomicas rite persiciendascontineantur. Huius enitn vsus credi vix potrjl, quam íafepateat tum in dimetiendísmagnitudinibus fine numerorum multiplicatione, tum vet o maxime in horologiis So*laribv.s ea ratione, quam per lineas Tangentes in noua horologiorum deícriptionetradidimus, defcribeiulis, et in aliis rébus tam Geometricis , quam Ajlronomcis, vt exiis, quae capite primo huius libri, et alibi tradituri íumus, pcrspicuum fiet. Der Air»

kel selbst Hat vollig dieGestalt, die Galilei angegeben. 2 luf der einenSeite ist die fine»aritlunetica m 100 Theile gethcilet, auf der andem die finea Lhordarurn Arcus Qua-drantis. Die Stellen, weld)e in der dloua Horologiorum deícriptione siehen, stitdOperum T. IV p.aizsqq. 232 enthalten. Es ist also Clavius ein Tertius Interuenienzin denSlreitigkciten de§ Galilei mit dcmCapra ùber die Erfindung dieses Zirkels, undkann mchr, als Lapra, den Galilei iuVerlegenheit darûber setzen. Indessen, da bey.de von des Burgi Zirkel scbwcrlid) etwas gewustt haben, weil porcher s lateinisthe Er-klârung erst 162; herausgekommen : so lehret folgende Scelle aus dem Clavius p. 4,dast sold)cn Vîânncrn diese Erstndung seine groste Sd)wierigkeit machcn kônnen. Esheistt: fiiant ex orichaleo, vel alia maíeria foíida duae reguíae, aequales omnino,quae ita coniungantur clauo aliquo tereti, vt circa cum vniformiter polfint rnoue-ri, quemadmodum in Norma vnlgari, quae, prout opus est, constringi potest, eídilatari, sieri folet. Was war leichtcr, als aus dem Winkelmaast der Handmèrker,wo zwey Linealc sick) tun ein Gewinde ztîsammenlegeit lasten, einen sod)en Proportional-zirkel zu mad)en? Mithin urtheilct ìVolff Lornrn. de 8eript. matli. C. III §. 39.vom Galilei gar ZU hart: alienum inuentum sibi attribuissc: denn dem Eapra konnteer schwerlich Recht geben.

z. Horchcrs lateinische Erláuterung der Schrift Hulsii von Burgis Propor»

rionalzirkel kam i6oz hcraus.

(*) FHiLippi horcher Berncastellani Philos, et Med. D. Libri Tres: in quibus Coa-structio Circini Proportionum edocetur. Deinde explicatur, quomodo eodem médian»te Circiuo, tam quantitates continuae, quam discretae, inter se addi, subduci, muitipli-

A a cari,