LIBER. DECIMUS SEPTIMUS. 5*

herlbus anteponunt, quanquam prxpingues, + quod excipitur in eo genere. Invicem sa-bulum album in Ticinensi, multisque in locis nigrum, itemque rubrum, etiam pin-gui terrx permixtum, infecundum est.

5 Argumenta quoque judicantium saepe fallunt. 6 Non utique laetum solum est, inquo procerae arbores nitent, praeterquam illis arboribus. Quid enim abiete procerius ? >j7 aut quae vixisse possit alia in loco eodem ? * Nec luxuriosa pabula pinguis soli semperindicium habent: nam quid laudatius Germaniae pabulis \ & tamen statim sub est arenatenuistimo 9 cespitum corio. Nec semper aquosi est terra, cui proceritas herbarum:

•non hercules magis, quam pinguis, u adhxrens digitis, quod in argillis arguitur.

11 Scrobes quidem regesta in eos nulla complet, ut densa atque rara ad hunc modum iqdeprehendi possit: 13 ferroque omnis rubiginem obducit. 1+ Nec gravis aut levior justodeprehenditur pondere: quod enim pondus terrx justum intelligi potest? IS Nec flumi-nibus aggestal semper laudabilis, b quando senescant sata quxdam aqua. Sed neque illaqux laudatur, diu, lS praeterquam salici, utilis sentitur, f Inter argumenta stipula: crassi-tudo est - tanta alloqui in Laborino Campaniae nobili campo , ut ligni vice utantur: sed 1 5,idem solum ubicumque arduum opere, difficile cultu, d bonis suis acrius pane quamvitiis posset, affligit agricolam. 17 Et carbunculus terra , qux ita vocatur, emendari vitemacra putatur. l * Nam tofus scaber natura friabilis, expetitur quoque ab auctoribus.

19 Virgilius & quae filicem ferat, non improbat vitibus. 10 Salfaeque terrx multa meliuscreduntur, tutiora a vitiis innascendum animalium. 11 Nec colles opere nudantur, si 2 qquis perite fodiat. “ Nec campi omnes minus Soles atque perflatus, quam opus sit, ac-

Interpretationes.

a. Quamlo. ] Quandoquidem senescunt quasdam , quxsunt in aquis fata.

b Inter, ] Inter optimx terrx argumenta, crassitudo ltipu-

pulx censetur.

c Bonis suis. ] Bonitate sua magis fatigat agricolam, qua»si magis vitiosum foret.

Noti.

4 - Quoti excipitur. ] Cum ea pinguitudo ad vites plerum-? U< / damnetur. Columella ,lib. 3. cap. X 1 . Cretosa humus uti-lis habetur viti: nam per se ipsa creta, qua utuntur figuli, quam-que nonnulli argillam Vocant, inimicijjtma efl.

5. Argumenta. ] Virgilii nunc fere placita reprehendit,de signis terrarum.

6 . Non utique. ] Ut Virgilius cenfuit, lib. a. vers. 207.

Aut unde iratus fikiam devexit arator ,

Et nemora evertit multos ignava per annos, O'c.

7. Ant qux vixijje. . .. in loco eodem. ] Nempe, quod abie-tis umbra, ut dicetur inferius fest. 18. subditis fruticibus no-verca elf : & quacumque attigerit, non dubie venenum est.

8- Nec luxuriosa. ] Qux Virgilius laudat, vers. ny.

Quaque suo viridi semper se gramine Vesiit,lUa tibi Ut is , &C.

9 - Cespitum corio. ] Arenam integit tenuissimus cespes, in-star cutis, aut crusta:, vel corii. I» Africa quoque ac Numi-tha, teste Columella, in prxf. putres arena fecunditate vel ro-busti (fimum solum vincunt.

10. Nec semper. 3 Virgilii versus , eodem libro, vers. 1 51.Humi da majores herbas alit, ipjaquejußo.

hxtior.

11. Adhxrens . ] Idem, vers. 248.

Pinguis item qux fit tellus, hoc denique pafloDifiimits ; haud unquam manibus jatlata fatiscit:

... ... picis »» morem ad digitos lentescit habendo.

Virgilio tamen Columella subscribit, lib. z. c. z. p. 4z. Ita-qnc 10 ’sdn.uidiim erit, ut solum quod excolere desinamus, pinguiJit. i er (e tamen id parum efl , fi dulcedine caret » quod utrumquvatis expedita nobis ratione contingit discere. Namperexigua conspergitur a‘jua gleba , manuque subigitur : ac fi glutinosa est , C? quo-ties leviffimo taSlu prefia inhxrejcit, <y picis in morem ad digitoentefiic habendo, ut ait Virgilius, eademque illisa humo non diffi-patw, ea res admonet nos, inefie tali materix naturalem fuccunpinguitudinem. Item Pallad. lib. I. cap 5 • pag. 5.f n 1 . 1, Scrobes.... in eos. ] In eos scrobes regesta, unde effiam 1 > loc. cit. Sed fi velis scrobibus ege

abund >Un "*™ recon ^ cre ‘ C 7 ' recalcare , cum aliquo quasi fermentlern • > certum erit eam efje pinguem : cum defuerit , exi

lins *‘l uaver i t , mediocrem, &c. Simile est quod Virei^ P wl PUs llb l - Gcor S- vers. zz6.

Rar‘ C V*° l l uam< l ue m °do pojjis dignoscere , dicam :

Alter e* an s u f ra rrtorem Ji densa , requiras :

- 4 l rHme ntis quoniam favet , altera Baccho.

, , „ Sin in sua poste nerabunt

reoca , scrobibus superabit terra repletis,cunflantes, craflaque ter<raExspefla , b Valtii ram ^,'ndc juvencis.

1 cu ” ■“» -»> virgiii.

Qux scabie & salsa Uiit rui,gi„ t senum.

Tom. IIj

14. Nec gravis. ] Virgilius, vers. 234.

Qux gravis efl , ijjo tacitam se pondere prodit !

Quxque levis.

15. Nec fluminibus. ] Virgil. vers. 184.

At qux pinguis humus .

.... Huc summit liquuntur rupibus amnes,

Velicemque trahunt limum.

At videntur aquatica arbores celerius interire , ut Plinius ait Jlib. 16. sect. yo.

16. Prxterquam salici. ] Nam, ut alibi diximus cum Vir-gilio , vers. 110. F luminibus salices nascuntur.

17. Et carbunculus. ] Carbunculus Vitruuvio, lib. 1. Cap.

6 . pag. 24. arenx genus, quod in Etruria, adusta nimium,vehementia vaporis materia , procreatur. Id terrx vitiumquomodo vite macra fanetur, docet Cato, cap. 37. Vinea,inquit ,fi macra erit, sarmenta sua concidito minute, O* ibideminarato, aut suffodito.

18. Namtofus. ] Quamlibet a Virgilio damnatus, v. z 14.'

Et tofus scaber , CJ" nigris exesa chelydris Creta.

Tofus est lapidis genus molle ac friabile, de quo diceturuberius lib. 36. lea. 48. Refellere non vacat novitium ho-minis eruditi commentum, tofum existimantis uliginolamelfe paluitremque terram. Columella , lib. 3. cap. XI. Quisenim , inquit , vel mediocris agricola nesciat, etiam durijjimum to-fum , vel carbunculum, fimul atque sunt confrafli, C 7 * »» summoregesti, tempestatibus, geluve , nec minus xflivts puirefiere calori-bus , ac resolvi : eosque pulcherrime radices vitium per xfiatem re-frigerare , succumque retinere ? qux res alendo surculo sunt iiaonl-modatiflimx.

ly. Virgilius .] Libro i. Georg. vers. iZy.

Qui filicem curvis invisam pascit aratris,

Hic tibi prxvalidas olim , multoque fluentesSufficiet Baccho vites : hic fertilis uvx,

Hic laticis , qualem pateris libamus C7" ctHro.

20. Salfxque. ] A Virgilio tamen damnatx, vers 238. quodsaporem vini corrumpit, & incrementa vitium virentiumveluti quadam scabra rubigine coercet, inquit Columella,lib. 3. cap. 1. ubi & Virgilii versus ipse recitat:

Salsa autem tellus , Cf qux perhibetur amara ,

Erugibus infelix : ea nec mansuescit arando ,

Nec Baccho genus , aut pomis sua nomina servat.

At certe in terra falsa palmas feri oportere docet auctorGeopon. lib. z. cap. y. pag. 48. ipseque Plinius 13. sect.

8. & libri hujus sect. 47. palmas ait & lentiscum sallis aquisali. 1 Alia multa etiam Theophr. lib. 2. de caulis, cap-. 7.pag. 240.

zi. Nec colles. ] Nec in collibus male opera collocatur,quanquam hos Virgilius improbat, vers. lyy.

Difficiles primum terrx , collesque maligni.zz. Nec campi. ] Id nempe reprehendit quod vulgus ja-ctitat, venitque in usum proverbii, & est apud Nasonem,

G ij