4 *

ASTR. Ö LOGI GALLIG®

in nobis non deprehendamus imaginem, cumunica sufficiat.

Unicam autem sufficere sic ostenditur. Quo-ties vult anima rem sensibilem antea seniatamluo intellectu speculari, primo ejus speciem sen-satione expressam sive phantasma absentis ob-jecti in memoriam sensitivam revocat: sique (utplerumque accidit) phantasmati ipsi non omni-no sidat intellectus, ab eo provocat ad sensatio-nem, verbi gratia visionem, si ejus occasio adsit:cujus terminus non est alius quam rei visae imagoexpressa -a potentia sensitiva, ideoque ejus phan-tasma ; quod quidem priori simile est omnino,si prius vere suerit expressum , aut dissimile &correctius, si ultimo verius expressum fuerit: atsive hoc, sive illud, unicum intellectui sufficit jad quod anima per phantasiam pluries saepe re-currit ut suam per intellectum operationem cir-ca rem sensatam continuet & perfectiorem effi-ciat ; indeque nata est opinio intellectum in suaspeculatione circa res sensibiles,ad earum phataf-mata subinde converti,qua: tarne opinio falsa est.

Objicies Primo : vulgatum esse axioma apudPhilosophos, potentias animae moveri ab obje-ctis , si non efficienter ( quod loli animae diximusconvenire, cujus ipsis potentis sunt instrumenta)saltem objective. Ergo intellectus sive intelle-ctualis facultas animae ab aliquo movetur obje-cto , objective ; quod non potest non esse Phantas-ma superius dictum.

Relpondeo, potentias animas dici in generemoveri ab objectis, objective': nön quöd ab hispracyia motione qualicunque excitentur'poten-tias ad agendunl, sed quod objecta per rationemsuam formalem determinent formales potentia-rum actiones, smtque id circa quod tantum ipsisagunt potentias, quatenus tale est: ut potentiasensitiva circa sensibile, quatenus tale est: appeti-tus circa appetibile quatenus tale, & intellectuscirca' intelligibiie quatenus tale: jam vero phan-tasma non est objectum intellectus quatenusphantasma, sed quatenus intelligibiie, nec prae-via motione excitat intellectum ad agendü'm ,nisi forsan per accidens, quatenus, scilicet,ordinecognitionis actio intellectus pn hac vita dependeta praevia sensus actione cujus terminus est ipsumphantasma.

Objicies Secundo: esto quod anima persensumdeterminata circa objectum sensibile, possit peraliam facultatem ut per intellectum agere, sinehujus praevia aliqua motione a sensu vel phantas-mate : unde accidit intellectui ex se indifferenti ,quod potius ad hoc phantaima, vel sensationisterminum attendat quam ad alterum.

Respondeo, quod hac in re intellectus est tan-tum agens quo minus principale , anima autem,est agens quo principale ; totus autem homo estagens quod. Jam vero anima determinata est cir-ca objectum sensibile per ejus sensationem ; &quia unionem habetimmecliatam imo essentialemcum omnibus suis potentiis, quibus utitur velutinstrumentis ad agendum circa omnia qua: adejus perfectionem attinent: eXvi ipsius unionispotest agere circa objectum sensatione praecogni-tum, per quanilibet ex aliis suis potentiis, jux-ta propriam hujus naturam. Neque necefle est

potentia ipsam aliunde moveri vel ab alio deter-minari quäm ab ipsa anima, a qua determinaturactive ad agendum prout a nobis explicatur cap.xo. Lib.7. Idque patet evidenter ex supradictiscap. 2.0. deappetitp sensitivo, qui nec ä sensu,nec ab objecto sensibili, sed a sola anima efficien-ter movetur, ad appetendü vel abhorrendum id,quod ipsa per sensum praecognovit. Itaque dumquaeritur unde accidat intellectui ex se indiffe-renti, quod potius ad hoc phantasma converta-tur & attendat,, quam ad alterum. Dicendum idei accidere ab anima circa ipsum phantasma jamdeterminata per sensum, : quae ulterius vult illudspeculari per suum intellectum : non secus ac Ar-tifex circa eandem statuam fabricandam, nuncuno nunc altero, ex suis utitur instrumentis ad li-bitum ,& quolibet operatur juxta propriam or-gani naturam sive aptitudinem. Nec opus est utstatua agat in instrumenta vel ipsa moveat, sedtantum ut anima determinata circa statuam huicinstrumenta applicet ipsaque moveat.

Caeteruum quoniam intellectus agit imma-nenter , ideoque conservat sua: intellectionis spe-ciem, idcirco, quoties eam sibi repraesentat, me-moria intellectualis dici soles, non enim pro co-gnoscenda veritate rerum praeteritarum, praesen-tium & futurarum opus est triplici intellectu;sed unicus sufficit, cujus objectum adaequatumest ipsa veritas, vel quastibet veritas, sive rerumpraeteritarum , sive praesentium, sive futurarum.

Caput XXII.

(De 'voluntate & qualiter operetur. Tumin quo conßßat essentia libertatis.

On secus ac intellectus est spiritualis cogno-i \ icendi potentia cujus objectum circa quodest verum in communi; sic voluntas est volendivel amandi spiritualis potentia: cujus proprium& adaequatum objectum est bonum in communi,sive bonum ipsum ; ideoque dicitur appetitusspiritualis sive rationalis. Quoniam vero non estpotentia cognitiva objecti proprii,sive boni,quodtriplex esse dicitur; jucundum , scilicet, utile, Schonestum; nec ipsa voluntas ferri potest in igno-tum: idcirco priusquam anima velit per volunta-tem,praerequiritur ut per sensum vel intellectumaliquid praecognoverit ac apprehenderit sub rati-one boni; tuneque potest anima eique liberum estillud apptere. Dico potest, quia instructa est vo-lendi potentia. Dico ei liberum est; quia etsi vo-luntas neceffarib appetat bonum in communi, necsit ad hoc indifferens; sed determinata ex naturapropria: non tamen neceffarib appetit quodlibetsingulare bonum etsi praecognitum: est enim adhoc indifferens: ideoque bonum quodlibet etiamab intellectu ut tale praecognitum, & ab ipso Deojussum , potest anima pro suo arbitrio appeterevel respuere, seu velle & nolle: tanta siquidem esthujus potentia: libertas, ut ä nulla altera creaturacogi vel physice prsemoveri queat, tantumque,suae subjiciatur animae ad volendum seu appete»"dum, non secus ac instrumentum suae causae prin-cipali, Non enim anima: potentiae se solis agere

queunt j