GALLICI

liber sextvs.

De Motu & Tempore,

*

FRSfATIO.

Q Uandoquidem in Afirologia Gallica de corporum Coslefiium Motibus , nec non de Tempore, fre-quens occurrit mentio , necejsarium videtur de hisce hoc Libro agere ; variasque opiniones discutere ,& difficultates solvere : ne osores Afirologiee hanc ignorantes , pro suo more in Afirologos insur-gentes , eos ad mere Phy ficus de Motu & Tempore quceßiones detrudere & oppugnare cenentur.

Caput I.

Quidfit Motus.

Q Uoniam solus D e u s est purus actus ex Ist», i.

Weo ipst solus est immutabilis: At quaslibetcreatura ideo mutationi obnoxia est; quia ad diu-tius esse & ad aliter esse, semper est m potentia.Eorum vero quae mutantur , alia mutantur iub-1 stantialiter, quae generari aut corrumpi; alta quan-Xtitativb,qux crescere aut decrescere; alia quali-> tative, quae alterari; alia^ proprie moveri dicuntur.

u Est autem motus proprie dictus ( de quo hic di-scendum suscepimus ) prior alia quacumque natu-*hrali mutatione: quippe qubd sine aliis esse postit:"ut pätet non lblum in Stellis & Planetis; led etiamin Sublunaribus mixtis; qux citra generationem,alterationem vel incrementum moveri queunt lo-caliter : cxterx vero mutationes sine motu localie fle possunt. Non enim fit generatio, sine princi-piorum materialium concurlu, densatione & rare-factione, qux sine locali motu concipi nequeunt.?n alteratione vero ( qux omnem praecedit gene-rationem ) alterans & alterabile motu sibi applica-ri & approxiinari necesse est. Denique accretio di-(| minutioque , sine motu non concipitur. Motus er-((go exteris omnibus mutationibus prior existit. A((quo enim alia inesse pendent, iplum vero inesse«non pendet ab aliis, id ipsum prius existit.

Cxterum motus ab Aristotele definitur : Actusentis in potentia,quatenus in potentia. Sed haec de-finitio censetur communis cuilibet 4.. generummut ationis supra positorum : cum tamen mihi nonvideatur congruere generationi, quae est mutatiolubstantialis ä non Ente ad Ens, vel a termino ne-gati-ro ad post rivum.Nam dum dicitur quod motusent ' s i n Potentia, quatenus in potentia;idem est ac si dicatur quod sit actualis perfectio en-tis,quatenus est in potentia ad ulteriorem perfecti-ope. At cum generatio hominis sit progressus ä pri-satione substantialis formx, a d ipsius formae habi-non successive, sed instancanee introduci-Ul »dici nequit quod hxc generatio sit actualis per-

denique localiter, qux

fectio entis, quatenus est in potentia ad ulteriö-rem perfectionem. Quamobrem definitio haec A-//ristotelea, tantum alterationi, accretioni & motui-locali communis est , qux sunt mutationes acci- *dentales ; in quibus mobile jam habet actu ali-quid ejus in quod tendit per motum. Quxrimus^autem naturam sive definitionem motus propriesdicti, hoc est motus localis JUrt

D. 'Cartelius' part. z. princip. Phil. arr. 2.4.desinit motum localem dupliciter . Primo juxtalenfum vulgi (ut ait ) sgttodfit actio , qua corpusaliquod ex uno loco in alium migrat: quam defini-tionem rejicit j & suam tradit, qux talis estart.i^.xJMotrn est translatio unius corporis , ex viciniaeorum corporum , qua illud immediate contingunt ,

& tanquam quiescentia JseBantur j in viciniamaliorum.

Hanc autem definitionem explicans,dixit trans-lationem , & non actionem: Quia ( inquit ) mo-tus eft in mobili , non autem in movente. Aelio au-tem eft in movente . Non advertens Philosophos( quos vulgus appellat ) non dicere quod actiosit in agente > sed ab agente, & recipi in patientemobili, proindeque esse in mobili. Nec adverrens,quod quia transferre est agere, ergo translatio eritetiam actio; qux tamen prout in mobili recipiturdicitur passio.

Dixit prxterea ex vicinia corporum contiguo-rum, &c. non autem ex uno loco in alium : Quw(inquit) loci acceptio pendet d cogitatione nostra .Quasi vero nemine cogitante nullus sit locus, Sccorpora mundana non fuerint in aliquo loco; imoPlanetx mobstes , ante omnem cogitationem 6cAdami creationem, ex dictis Libro z.

Prxterea dixit arr. 2.4- ex vicinia non quorum-libet corporum ; sed eorum duntaxat qux tan-quam quiescentia /pectantur. Nam (inquit) trans-latio ipsa est reciproca. Necpotesb intelligi in figura

sequenti , Corpus A B, transferri ex vicinia corporiscontigui C D ; q u * n CD, fimul etiam intelligqturtransferri ex vicinia corporis contigui AB. Vult-que eandem plane vim & actionem requiri ex unaparte atque ex altera; & tantumdem motus esse inuno corpore atque in altero.

L z Haec

\